Monitoring van de klimaatbescherming

Het is de bedoeling dat er ook in de toekomst jaarlijks een monitoringrapport over het klimaatactieplan wordt opgesteld, waarin de informatie op het platform wordt samengevat en aangevuld met informatie over geselecteerde onderwerpen. 

De emissie-inventaris en daarmee de broeikasgasbalans in ClimateView is opgebouwdvolgens hetGlobal Protocol for Community-Scale Greenhouse Gas Inventories (GPC) en is onderverdeeld in de sectoren gebouwen, industrie en vervoer. Deze structuur waarborgt dat de inventaris voldoet aan internationale normen voor emissieboekhouding en maakt een systematische aanpak mogelijk voor het categoriseren en rapporteren van emissies.

De huidige sectorindeling in het KAP en de eerdere monitoringrapporten komt overeen met de Duitse rapportagestandaard voor gemeenten (BISKO). De structuur van beide standaarden kan als volgt met elkaar worden gekoppeld:

Een emissiefactor geeft aan hoeveel broeikasgassen er bij een bepaalde activiteit of per eenheid vrijkomen – bijvoorbeeld per liter benzine, per kilowattuur elektriciteit of per kilometer rijden. Deze factor maakt het eenvoudiger om de CO₂-uitstoot te berekenen en verschillende activiteiten met elkaar te vergelijken. Voorbeeld: de emissiefactor van diesel geeft aan hoeveel CO₂ er vrijkomt bij de verbranding van één liter diesel – hiermee kan worden berekend hoeveel CO₂ bijvoorbeeld een personenauto uitstoot als deze een bepaald aantal kilometers heeft gereden. Met de emissiefactor voor elektriciteit kan men daarentegen ook berekenen hoeveel CO₂ een elektrische personenauto uitstoot die dezelfde afstand heeft afgelegd als de dieselauto. 

In Duitsland worden emissiefactoren voornamelijk berekend en regelmatig gepubliceerd door overheidsinstanties zoals het Duitse Milieuagentschap (Umweltbundesamt) en wetenschappelijke instituten.

De lichte verschillen van telkens ongeveer 2 procent ten opzichte van de totale uitstoot hebben verschillende oorzaken. Ten eerste maakt de emissie-inventaris van ClimateView een gedetailleerdere uitsplitsing mogelijk van het energieverbruik aan fossiele brandstoffen voor de warmtevoorziening. Dit leidt tot een gedifferentieerdere toepassing van emissiefactoren. Verder is de berekening van de emissies op het gebied van vervoer/vracht voor alle balansen vanaf 2019 achteraf aangepast aan de norm van ClimateView. Voor de verdeling van het energieverbruik over de afzonderlijke sectoren konden de gemeentelijke nutsbedrijven met terugwerkende kracht vanaf 2019 nauwkeurigere gegevens voor stadsverwarming en gas verstrekken. En ten slotte leiden achteraf doorgevoerde aanpassingen van afzonderlijke emissiefactoren steeds weer tot correcties van de balansen met terugwerkende kracht.

In principe zijn individuele berekeningsmethoden zoveel mogelijk vervangen door gestandaardiseerde procedures van ClimateView.

De emissie-inventaris van ClimateView geeft een overzicht van alle broeikasgasemissies van een gemeente in de sectoren gebouwen, vervoer en industrie over een periode van één jaar. Aan de hand van de gegevens uit de emissie-inventaris wordt de jaarlijkse broeikasgasbalans berekend. Door de emissie-inventarissen over meerdere jaren weer te geven, kan de ontwikkeling van de broeikasgasemissies in Jena worden gevolgd en kunnen zo de successen en eventuele tekortkomingen in de klimaatbeschermingsmaatregelen worden aangetoond.

Koolstofdioxide-equivalenten (CO₂-eq) zijn een meeteenheid waarmee het klimaateffect van verschillende broeikasgassen met elkaar kan worden vergeleken. Niet alleen kooldioxide (CO₂) is schadelijk voor het klimaat, maar ook andere gassen zoals methaan (CH₄) of lachgas (N₂O). Deze hebben echter een sterker effect dan CO₂.

Om dit beter te kunnen vergelijken, wordt berekend hoeveel CO₂ hetzelfde klimaateffect zou hebben. De meeteenheid van het resultaat wordt CO₂-eq genoemd.

De gemeenteraad heeft in 2021 besloten dat Jena tegen 2035 klimaatneutraal moet worden. Dat betekent dat er in Jena niet meer broeikasgassen worden uitgestoten dan er door natuurlijke opslagplaatsen – zoals bossen – of andere technische maatregelen kan worden gecompenseerd.

Uit de berekeningen waarop het klimaatactieplan is gebaseerd, bleek echter al in 2023 dat Jena, ondanks ambitieuze doelstellingen en een consequente uitvoering van de voorgestelde maatregelen, in 2035 waarschijnlijk nog steeds energiegerelateerde restemissies van ongeveer 100.000 t CO₂-eq zal uitstoten.

Tegelijkertijd wordt bij de broeikasgasbalans momenteel geen rekening gehouden met de niet-energetische emissies als gevolg van landgebruik, bosbouw, afvalbeheer en consumptiegedrag. Voor deze balansgebieden ontbreken nog betrouwbare en voor Jena specifieke gegevensbronnen, evenals uniforme berekeningsnormen. 

Bij de overgang van de afzonderlijke maatregelen en streefdoelen van het klimaatactieplan naar het ClimateView-platform werd duidelijk dat er nog niet voor alle gebieden concrete, bindende streefcijfers voor het jaar 2035 zijn vastgesteld. Bovendien kunnen niet voor alle klimaatbeschermingsmaatregelen de verwachte emissiereducties worden ingeschat. Dit geldt vooral voor maatregelen die de stad niet direct zelf kan uitvoeren.  

Voor de prognose van de toekomstige broeikasgasreducties in gemeenten heeft ClimateView een speciale effectlogica ontwikkeld, die deze doelbereikingskloof bij de beoogde emissiereducties op transparante wijze weergeeft.

In het kader van de eerste evaluatie van het klimaatactieplan, die voor eind 2026 is gepland, zullen de doelstellingen en de klimaatmaatregelen voor Jena met behulp van de effectlogica van ClimateView verder worden ontwikkeld, om zo de kloof zoveel mogelijk te dichten.

Transitie-elementen zijn universele bouwstenen in ClimateView die concrete opties voor klimaatbescherming beschrijven. De kern van elk transitie-element is een verschuiving van de ene activiteit naar een andere, die in dezelfde behoefte voorziet. Elke verschuiving is berekenbaar en beschrijft een mogelijkheid om de uitstoot en het verbruik van hulpbronnen te verminderen.

Voorbeelden van transitie-elementen:

• Omschakeling van aardgasverwarming naar warmtepompen in eengezinswoningen
• Verschuiving van personenauto’s met verbrandingsmotor naar fiets- en voetverkeer

In ClimateView worden de maatregelen van het klimaatactieplan gekoppeld aan transitie-elementen, om zo hun bijdrage aan de emissiereductie te kunnen inschatten.

Het idee van de persoonlijkeCO₂-voetafdruk(„carbon footprint“) is in 2004 door olieconcern BP populair gemaakt. Met behulp van een marketingcampagne heeft het bedrijf een calculator gepresenteerd waarmee de persoonlijkeCO₂-voetafdruk kan worden berekend. Daarmee heeft het de verantwoordelijkheid voor de uitstoot van broeikasgassen als het ware bij de individuele mensen of de bevolking gelegd en de aandacht afgeleid van de verantwoordelijkheid van de oliemaatschappijen. 

Voor effectieve klimaatbescherming zijn mondiale, alomvattende oplossingen nodig. Toch kan iedereen een bijdrage leveren aan de bescherming van het klimaat. Met de CO₂-calculator van het Duitse Umweltbundesamt kunt u binnen enkele minuten een overzicht krijgen van de persoonlijke levensgebieden waarin u nog maatregelen kunt nemen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.