Jena handelt duurzaam

Als eerste kleuterschool in Jena ontving de DRK-instelling „Sternschnuppe“ op 13 juni 2019 officieel het certificaat „Faire Kita“. Daarmee was het ook de eerste „Faire Kita“ in Thüringen. De titel wordt voorlopig voor drie jaar toegekend door het projectbureau „Faire Kita“ van het netwerk „Faire Metropole Ruhr“. De kleuterschool „Sternschnuppe“ werd na 2022 opnieuw in 2025 bekroond met het certificaat „Faire Kita“ en mag deze benaming nog eens drie jaar voeren. Met de onderscheiding als „Faire Kita“ worden de inzet en het werk van de pedagogische medewerkers gewaardeerd, die zich bezighouden met thema’s als milieu- en klimaatbescherming, eerlijke handel en wereldvrede en deze aan de kinderen overbrengen.

Het kinderdagverblijf „Sternschnuppe“ onderhoudt al enkele jaren een partnerschap met de kleuterschool „Maribel Molina“ in San Marcos/Nicaragua, wat het meer dan twintig jaar oude stedenpartnerschap tussen Jena en San Marcos extra verrijkt. De medewerkers van Eine-Welt-Haus e. V. hebben met hun inzet een belangrijke bijdrage geleverd aan het succes van dit project en de certificering.

Meer informatie over het eerste „Faire Kita“-kinderdagverblijf in Jena vindt u hier.

Ook de DRK-instelling „Bummi“ ontving al in 2019 het certificaat „Faire Kita“ en werd in 2023 met succes hercertificeerd. Samen met het Eine-Welt-Haus e. V. werken ze aan projecten, voeren ze eigen ideeën voor klimaatbescherming uit en bevorderen ze het bewustzijn voor een duurzaam en rechtvaardig leven. Zo nemen de kinderen bijvoorbeeld deel aan een eigen kinderaad of hebben ze een eigen „stroompolitie“ opgericht om stroom te besparen.

Meer informatie vindt u hier. 

Schooljaar 2014/15

Vanaf het schooljaar 2014/15 werd in de steden Erfurt, Weimar en Jena een gezamenlijk duurzaam huiswerkboekje (Möhrchenheft) gratis aangeboden aan alle basisschoolleerlingen. In Jena konden 3700 boekjes worden uitgedeeld aan de scholen die er gebruik van wilden maken. Op een kindvriendelijke manier uitgewerkte thema’s op het gebied van duurzaamheid, klimaatbescherming en eerlijke handel zijn bedoeld om te informeren, bewust te maken en te inspireren. De kinderen kunnen deze thema’s koppelen aan hun dagelijkse schoolleven en er op school of thuis op terugkomen. De mascotte „Kiki Karotte“ leidt de kinderen door het boekje.

In juni 2014 ontving het boekje de klimaatbeschermingsprijs van de Stichting Klimaatbescherming Jena-Thüringen. Ook op federaal niveau heeft het project al belangstelling gewekt. Als voorbeeldig onderwijsproject voor duurzame ontwikkeling heeft het in 2015 het „Werkstatt N-kwaliteitskeurmerk“ ontvangen, dat staat voor uitmuntende duurzaamheidsinitiatieven. Het kwaliteitskeurmerk wordt toegekend door de Raad voor Duurzame Ontwikkeling van de Duitse bondsregering.   

Schooljaar 2015/16

Voor het schooljaar 2015/16 is er een nieuwe uitgave verschenen, ditmaal met als thema ‘Eerlijke Handel’.

Schooljaar 2016/17

Aan de derde editie met als thema „Energie en klimaat”, die voor het schooljaar 2016/17 werd uitgewerkt, namen naast de steden Erfurt, Jena en Weimar ook het district Ilm en de stad en het district Nordhausen deel. Daarmee bereikt het Möhrchenheft steeds meer basisscholen in Thüringen.

Schooljaar 2017/18

Voor het schooljaar 2017/18 kon nu de vierde editie over het thema „Biodiversiteit“ worden gerealiseerd. Naast de reeds deelnemende steden en districten namen ook de stad en het district Gotha deel. Daarnaast zijn er ook geïnteresseerde leerkrachten en ouders uit andere plaatsen die het boekje bij bekenden hebben gezien en het dolgraag willen hebben.

Schooljaar 2018/19

Voor het schooljaar 2018/19 verscheen er opnieuw een uitgave over het thema „Milieu“. Het Möhrchen-boekje werd genomineerd voor de publieksprijs 2017 van de Duitse Lokale Duurzaamheidsprijs (ZeitzeicheN-prijs) en kreeg ook een eigen website.

Schooljaar 2019/20

De nieuwe uitgave voor het schooljaar 2019/20 werd samengesteld rond het thema „Eerlijke handel“ en kon pas vlak voor het begin van het schooljaar worden geleverd, en niet zoals gewoonlijk al vóór de vakantie. Er waren productiegerelateerde vertragingen waar wij helaas geen invloed op hadden.

Schooljaar 2020/21

Voor het schooljaar 2020/21 is er weer een uitgave samengesteld rond het thema „Energie en klimaatbescherming“ en deze is al verspreid onder de scholen in Jena die hier behoefte aan hadden aangegeven. Zo kunnen de kinderen leren hoe belangrijk een goed klimaatevenwicht is, waarvoor overal energie nodig is en hoe ze energie kunnen besparen.

Schooljaar 2022/23

Voor het schooljaar 2022/23 bevat het boekje ook een speciale pagina over „moerassen“, een thema van de Stichting Natuurbehoud Thüringen. Op 10 geïllustreerde themapagina’s wordt de inhoud op een aansprekende manier gepresenteerd en op een leuke manier overgebracht. Zo kunnen de kinderen ontdekken waar chocolade vandaan komt, hoe de stroom in de lamp terechtkomt, wat er met een plastic zak in de zee gebeurt, of ook welke regionale en seizoensgebonden groenten en fruit in welke maand rijp zijn. Ook onderwerpen als „veehouderij en bewuste voeding“, „mobiliteit en de weg naar school“, „urban gardening“ of „bezit, delen en geven“ moeten leiden tot nieuwe inzichten en levendige gesprekken. Veel elementen zijn bovendien bedoeld om aan te zetten tot tekenen, knutselen, ontdekken en rondneuzen. Zo wordt duurzaamheid tastbaar en worden ook de omgeving, leerkrachten en ouders erbij betrokken.

Schooljaar 2023/24

Hoe informeer je basisschoolleerlingen over duurzame thema’s? Wat houdt eerlijke handel precies in? Waar worden mijn spijkerbroeken gemaakt en waar komen bananen vandaan? Over deze en andere vragen werden de leerlingen van de basisscholen in Jena in het schooljaar 2023/24 uitgebreid geïnformeerd via het duurzame huiswerkboekje „Möhrchenheft“. 

Schooljaar 2024/25

De focus van deze uitgave ligt op het thema „milieu“. Zo wordt in het boekje uitgelegd wat duurzaamheid is, waarom plastic slecht is voor de maag en waarom koeien ook willen wandelen. Daarnaast bevat het „Möhrchenheft“, naast de gebruikelijke functies van een huiswerkboekje, ook tien themapagina’s met talrijke tips en regionale contactpunten, evenals spel- en knutselideeën om de inhoud verder uit te diepen.

Schooljaar 2025/26

Dit jaar ligt de nadruk in het Möhrchenheft op de thema’s ‘klimaat en energie’. Naast voldoende ruimte voor huiswerk vinden de kinderen talrijke tips om stroom te besparen, informatie over het verschil tussen weer en klimaat en praktische suggesties voor een klimaatvriendelijke weg naar school.

Schooljaar 2026/27

Ook in het schooljaar 2026/2027 ontvangen de basisschoolleerlingen in Jena weer het duurzame Möhrchen-huiswerkboekje. In totaal zijn er 2.001 boekjes uitgedeeld aan de deelnemende scholen in de stad. Dit jaar staat het Möhrchen-huiswerkboekje in het teken van het thema „Eerlijk“ en belicht het met name de onderwerpen eerlijke handel, mondiale rechtvaardigheid en duurzame consumptie. Naast voldoende ruimte voor huiswerk biedt het de kinderen op hun leeftijd afgestemde informatie over fairtrade-producten, inzicht in mondiale toeleveringsketens en praktische tips voor een bewuste levensstijl. Bijzonder opvallend zijn de uitneembare oogstkalender en de themaposter „Globalisering“. Daarmee levert het project tegelijkertijd een concrete bijdrage aan het engagement van de stad Jena als Fairtrade-stad.

De fairtrade-koffie „San Jena” is de stadskoffie van Jena eneen zichtbaar teken van de stedenband tussen Jena en San Marcos in Nicaragua.

• Herkomst: coöperaties in het noorden (Boaco) en in het centrum van Nicaragua
• Teelthoogte: 700 – 1.200 meter
• Variëteit: Arabica (Bourbon, Caturra)
• Smaak: noten, chocolade
• Verkrijgbaar: gemalen, hele bonen, espresso

Het project is een initiatief van Eine Welt Haus Jena e. V. De coöperatie Cafe Chavalo uit Leipzig importeert de stedenpartnerschapskoffie. Omdat „San Jena“ rechtstreeks bij de producenten wordt ingekocht, zijn er geen tussenhandelaren. Zo wordt gewaarborgd dat een zo groot mogelijk deel van de verkoopopbrengst rechtstreeks bij de producenten terechtkomt.

Naast deze voordelen streven de projectverantwoordelijken een hoge sociale standaard na: met de stedenpartnerschapskoffie krijgen consumenten niet alleen een product met een overtuigende smaak, maar ook een eerlijk en duurzaam geproduceerde drank die op milieuvriendelijke wijze is vervoerd. Bovendien ondersteunt de aankoop van „San Jena“ het onderwijs van jongeren in San Marcos (Nicaragua).

Meer informatie hierover vindt u hier.

Op 4 november 2016 werd in de Jenaplan-school de Jenaer Stadtschokolade officieel gepresenteerd. Tijdens de inwijding presenteerde de filiaalmanager van de CONTIGO Fairtrade Shop de nieuwe chocoladereep, die vanaf het begin onder eerlijke handelsvoorwaarden wordt geproduceerd.

Het idee van een stadschocolade, dat in andere steden van de CONTIGO-groep al met succes was gerealiseerd, moest ook in Jena worden gerealiseerd – maar dan met een bijzonder lokaal tintje. Daarom wendde CONTIGO zich tot de Jenaplan-school met het verzoek om het verpakkingsontwerp door leerlingen te laten ontwerpen. Ondanks het krappe tijdsbestek tussen de herfstvakantie en de kerstdrukte gingen de jongeren de uitdaging met veel inzet aan en werkten sommigen zelfs in hun vrije tijd verder.

Uit talrijke creatieve ontwerpen werd uiteindelijk het motief van Floris Hansberg gekozen. Haar ontwerp toont Jena zoals zij haar geboortestad ervaart: jong, levendig, levenslustig – en met het Paradiespark als groene oase in het hart. De winnende afbeelding siert sindsdien de verpakking van de Jenaer Paradies-Tafel.

De chocolade wordt vervaardigd in de Oostenrijkse fabriek Zotter, die speciaal voor Jena een bijzondere samenstelling heeft ontwikkeld. Zo combineert de Paradies-chocolade een verfijnde smaak, artistieke creativiteit en de waarden van eerlijke handel – een zoet visitekaartje voor Jena.

Duurzaamheid betekent dat je bij je beslissingen rekening houdt met de gevolgen en effecten van je eigen handelen op de lange termijn. Duurzaamheid betekent respect en verantwoordelijkheid tonen ten opzichte van onze toekomst. Ook de stad Jena heeft zich ten doel gesteld om duurzaam te handelen. Om deze reden zijn er actiegebieden en maatregelen ontwikkeld die moeten bijdragen aan het bevorderen van duurzaamheid. Jena is bovendien al sinds 2012 een Fairtrade-stad, een titel die ons steeds weer nieuwe inspiratie geeft om de wereld iets rechtvaardiger te maken.

Ons dagelijks handelen beïnvloedt niet alleen het lokale leven, maar heeft ook gevolgen voor het klimaat, de natuur, de dieren en de leef- en arbeidsomstandigheden van mensen wereldwijd. Door onze individuele duurzame consumptie, waarbij we bij de aankoop en het gebruik van producten en diensten rekening houden met sociale en ecologische aspecten, kunnen we dagelijks bijdragen aan een wereldwijde, duurzame ontwikkeling. Dat betekent onder andere bewust, eerlijk, seizoensgebonden en regionaal winkelen en gebruikmaken van alternatieve consumptievormen, zoals bijvoorbeeld foodsharing of reparatie-initiatieven, . Verantwoord en duurzaam consumeren betekent ook zo leven en winkelen dat het ook in de toekomst goed met ons en anderen gaat.

De gratis ‘Jenaer Wandelkarte’biedt hiervoor een mogelijkheid . Deze digitale stadsplattegrond geeft een uitgebreid overzicht van duurzame, eerlijke en op het algemeen belang gerichte initiatieven, winkels en ontmoetingsplaatsen in Jena. Zo draagt de kaart bij aan de duurzame transformatie van de stad en ondersteunt ze Jena’s weg naar klimaatneutraliteit tegen 2035 – op een heel praktische manier in het dagelijks leven. Ze wijst manieren aan om op een grondstof- en klimaatvriendelijke manier aan persoonlijke behoeften te voldoen en maakt duurzame consumptie toegankelijker. Om dit doel te bereiken, worden initiatieven en aanbiedingen, locaties en mogelijkheden voor uitwisseling in kaart gebracht. De ‘Wandelkarten’ werden al in 2016 door een groep jongeren op vrijwillige basis bedacht en als gedrukt product gerealiseerd voor de steden Erfurt, Weimar en Jena. Geïnspireerd hierdoor ontstond kort daarna de inmiddels in heel Duitsland bekende ‘Karte von Morgen’. De nieuwe veranderingkaart maakt deel uit van een onderling verbonden kaartenecosysteem. Het digitale veranderingkaartproject wordt in de kern ontwikkeld in samenwerking met deThüringer duurzaamheidskaart, de„Karte vonMorgen“ en de steden Erfurt en Weimar.

Wie ontwerpt mijn kleding? Wat doet mijn kleding met mij? Moeten we elke modetrend volgen? Waar wordt mijn kleding gemaakt en hoe zijn de arbeidsomstandigheden daar?

Het Eine-Welt-Netzwerk Thüringen e. V. en het bureau Nachhall proberen tijdens verschillende evenementen deze vragen te beantwoorden met lezingen, films en discussies.

In 2015 vond op 19 januari 2015, aan het begin van de vier maanden durende actie „Fashion Protest Jena“ van januari tot april, in het Haus auf der Mauer een thematische inleiding plaats over het onderwerp „Textiel wereldwijd“. Na een inleiding door UNICEF Jena over kinderrechten en kinderarbeid in de textielindustrie volgde een lezing door Anke Günther (FemNet e. V.) over Sumangali. Interactieve elementen en een stimulerende discussie maakten het evenement compleet.

• De grootste actie was echter de „kledingkuur“, die bedoeld is om mensen te helpen nadenken over hun persoonlijke neiging tot overconsumptie van kleding en deze te verminderen. De aanbeveling van„modeprotest“ voor deze oefening in consumptiebeperking luidt: zoek 50 kledingstukken uit je eigen garderobe en berg de rest bijna 7 weken lang op. Zo moet er bewustzijn worden gecreëerd voor je eigen behoeften. Laten we onszelf uitdagen: kunnen we ons verzetten tegen het modedictat dat ons dwingt om dagelijks van outfit te wisselen?
• Op 5 februari 2015 vond om 16.00 uur de startactie van de „Klamottenkur“ plaats in het „Nähcafé – Kombinat für textiles Recycling“ (Kassablanca Gleis 1). Na een korte inleiding over kledingconsumptie hadden de deelnemers voldoende tijd om van gedachten te wisselen over overconsumptie van kleding en minimalisme.
• Op 9 maart 2015 vond in het EWNT een tussentijdse evaluatie van de „Klamottenkur“ plaats. Daarna konden de deelnemers een documentaire bekijken die de erbarmelijke productieomstandigheden in Azië aan het licht bracht.
• Op 14 maart 2015 werd de damesvlooienmarkt gehouden in SOBAEXA Coworking aan de Carl-Zeiß-Platz 3.
• Als ontroerende afsluiting vond op 24 april 2015, ter gelegenheid van de internationale Fashion Revolution Day, een flashmob plaats op de Holzmarkt.

In het kader van de Interculturele en de Eerlijke Week vond op 23 september 2016 vanaf 20.00 uur een filmdag plaats in de Kino am Markt met de documentaire "The True Cost" en op 27 september 2016 om 19.30 uur in de Ernst-Abbe-bibliotheek een lezing door schrijfster Gisela Burckhardt over het thema "Todschick – Exclusieve merken, goedkope mode – op onmenselijke wijze geproduceerd" (meer informatie is te vinden onder Links).

In het kader van de "Fashion Revolution Week 2019" had het Eine Welt Netzwerk Thüringen samen met zijn partners opnieuw een interessante reeks evenementen opgezet. Een week lang werd met verschillende acties, aanbiedingen en formats de aandacht gevestigd op de mensenrechtensituatie en de arbeidsomstandigheden in de wereldwijde textielindustrie.

De „Fashion Revolution Week 2020“ vond vanwege de coronapandemie voornamelijk online plaats. Elke dag van 20 tot en met 26 april stond een ander hoofdthema centraal om de aandacht te vestigen op de verschillende aspecten en gevolgen van de wereldwijde textielindustrie.

Op 21 augustus 2026 stond het thema eerlijke handel centraal tijdens het interactieve evenement „Eerlijke mode, doe mee!“ in het Stadtlab Jena. Samen met het Eine-Welt-Netzwerk Thüringen e. V. en het UmsonstHaus im MobB e.V. nodigde de stad mensen uit om zich te verdiepen in de sociale en ecologische gevolgen van de wereldwijde textielproductie. Tijdens korte presentaties, gesprekken en interactieve activiteiten bespraken de deelnemers eerlijke toeleveringsketens, duurzame consumptie en de mogelijkheden om bewuster om te gaan met hun eigen kledingconsumptie. De kledingruilactie van het UmsonstHaus Jena viel erg in de smaak. Kledingstukken in goede staat wisselden van eigenaar en gaven zo een praktisch signaal af voor het zuinig omgaan met hulpbronnen en de circulaire economie. Het evenement maakte duidelijk dat eerlijke handel en duurzame consumptie al in het dagelijks leven beginnen en dat iedereen hieraan kan bijdragen.

Overstap van wegwerpverpakkingen naar herbruikbare verpakkingen voor eten en drinken om mee te nemen

Samen met veertien andere gemeenten in Thüringen neemt Jena vanaf 1 juni 2022 deelaan de Thüringen-brede voorlichtingscampagne MISSION MEHRWEG voor de overstap van wegwerp- naar herbruikbare verpakkingen voor eten en drinken om mee te nemen, en helpt zo mee om het bewustzijn van horecagelegenheden en consumenten te vergroten, om zo grondstoffen te sparen en ons milieu schoner te maken. Achter MISSIONMEHRWEG staat de vereniging Zukunftsfähiges Thüringen e. V. De vereniging is een regionale overkoepelende organisatie voor duurzame ontwikkeling en ziet zichzelf als een werk- en actieplatform voor het initiëren en uitvoeren van duurzaamheidsprocessen en bijbehorende mogelijkheden voor burgerparticipatie.

De deelname van Jena aan MISSIONMEHRWEG maakt deel uit van de gemeentelijke inzet van de stad Jena voor meer milieu- en klimaatbescherming. Het doel is om het gebruik van wegwerpverpakkingen verder te verminderen en het gebruik van herbruikbare verpakkingen als eenvoudige en effectieve maatregel in het dagelijks leven meer bekendheid te geven. Met deze campagne ondersteunt de stad sinds 2023 de overgang naar een duurzame kringloopeconomie en legt zij meer nadruk op klimaatvriendelijke alternatieven.

Toenemende afvalhoeveelheden door wegwerpverpakkingen voor afhaalmaaltijden

Afhaalmaaltijden en -drankjes zijn niet pas sinds de coronapandemie erg populair. Volgens gegevens van de Duitse regering ontstaat er in Duitsland dagelijks 770 ton verpakkingsafval door wegwerpverpakkingen voor afhaalmaaltijden. Ook de kosten voor de afvalverwerking van wegwerpverpakkingen van eten en drinken om mee te nemen op openbare plaatsen en in parken stijgen naarmate de hoeveelheden toenemen, evenals het energie- en grondstoffenverbruik en de belasting voor het milieu en het klimaat.

Hergebruik in plaats van wegwerpplastic

Milieuvriendelijke herbruikbare verpakkingen bieden een oplossing voor de toenemende afvalhoeveelheden. Het gebruik van herbruikbare verpakkingen in plaats van wegwerpplastic heeft een positief effect op de CO₂-uitstoot, voorkomt ondoordachte consumptie van grondstoffen en bespaart niet-recyclebaar composietmateriaal.

Het stimuleren van herbruikbare verpakkingen levert daarom een essentiële bijdrage aan milieubescherming op gemeentelijk niveau. Een herbruiksysteem ondersteunt consumenten systematisch bij het nemen van milieuvriendelijke keuzes. Uit onderzoek van NABU blijkt dat herbruikbare producten meer dan 50 keer vaker worden gebruikt en daardoor minder afval en uitstoot veroorzaken.

„Door het succes van de MISSION MEHRWEG-campagne in de hele stad hopen we dat herbruikbare systemen in de toekomst op meer acceptatie zullen stuiten en duurzaam kunnen worden ingeburgerd, en dat veel bedrijven in Jena overeenstemming bereiken over een poolsysteem om het inleveren voor klanten zo eenvoudig mogelijk te maken”, aldus burgemeester en wethouder voor Stadsontwikkeling en Milieu, Christian Gerlitz.

Maatregelen in Jena

De stad Jena heeft al sinds 2020 een ‘plasticvrij’-concept voor haar markten en feesten:„Jena’s markten en feesten plasticvrij – ondersteuning van herbruikbare systemen en afbreekbare materialen“ (19/2240-BV). Het stadsbestuur en de gemeentelijke bedrijven van Jena leveren, binnen hun mogelijkheden als vergunningverlenende instantie voor markten en evenementen, een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van plastic afval.

Daarnaast is er ook een website over het thema ‘plasticvrij’ gelanceerd, waarop de problematiek van het plasticgebruik wordt toegelicht, burgers tips krijgen om hun plasticverbruik te verminderen en alternatieven voor plasticproducten worden getoond.

Daarnaast biedt Jena sinds 2023, samen met Erfurt en Weimar, bijgewerkte „Wandelkarten“aan . Het doel van de ‘Wandelkarten’ is om op een grondstof- en klimaatvriendelijke manier aan behoeften en wensen te kunnen voldoen, en zo duurzame consumptie in het dagelijks leven en overal mogelijk te maken. Om dit doel te bereiken, worden initiatieven en aanbiedingen, locaties en mogelijkheden voor uitwisseling in kaart gebracht. 

Ook zijn er in de jaren 2022, 2025 en 2026 bewustmakingsmaatregelen in de vorm van verschillende postercampagnes in de openbare ruimte uitgevoerd. Onder het motto „Duurzaam onderweg – neem je eigen herbruikbaar servies mee!“ riep de stad in 2026 op om in het dagelijks leven meer gebruik te maken van herbruikbaar in plaats van wegwerpartikelen – bijvoorbeeld bij koffie onderweg, bij een afhaalmaaltijd of tijdens het winkelen. De bijbehorende afbeeldingen werden in juni 2026 getoond op digitale reclameborden en reclamezuilen in het hele stadsgebied.

Daarnaast werden verschillende voorlichtings- en bewustmakingsbijeenkomsten over herbruikbaar materiaal georganiseerd:

• 01-11-2022: Informatiebijeenkomst voor horecabedrijven uit Jena in het historische stadhuis over de herziening van de Duitse verpakkingswet en de mogelijkheden voor het gebruik van herbruikbare verpakkingen
• 13 maart 2023: Informatiebijeenkomst voor horecabedrijven in Thüringen met de nadruk op hygiëne en poolsystemen, georganiseerd door Zukunftsfähiges Thüringen e. V.
• 08-05-2023: Informatiestand „Essen in Mehrweg“ in Jena, in samenwerking met Initiative Innenstadt Jena e. V.

Duivenhuizen verminderen het aantal duiven en de vervuiling 

Sinds 2012 wordt in Jena een concept toegepast dat de omvang van de stadsduivenpopulatie en de daarmee gepaard gaande vervuiling door duivenuitwerpselen vermindert. In beheerde duivenhuizen wordt geboortebeperking toegepast door eieren te vervangen door dummy's, wordt de uitwerpselen op vakkundige wijze afgevoerd en worden de dieren verzorgd.

Het stadsduivenproject is een duurzame, diervriendelijke en effectieve oplossing voor gemeenten en vastgoedeigenaren. Het beheer van duivenhuizen is een beproefde en diervriendelijke aanpak van een probleem dat niet met afschrikmaatregelen kan worden opgelost. Meer informatie vindt u op de door vrijwilligers beheerde projectwebsite.

Duivenhuizen in Jena

In het centrum van Jena werd in het najaar van 2024 het derde duivenhuis geopend. Dit samenwerkingsmodel wordt gefinancierd door de stad Jena en door lokale instellingen en bedrijven.

Daarnaast zijn er in de stadswijken van Jena nog vijf andere duivenhuizen, die door de particuliere sector worden geëxploiteerd of door vrijwilligers worden beheerd. Een overzicht van alle beheerde duivenhuizen is gepubliceerd op de projectwebsite. 

Succesvolle uitvoering

Het concept voor een diervriendelijke vermindering van de stadsduivenpopulatie wordt in Jena met succes uitgevoerd. Zo kon de afgelopen jaren een drastische vermindering van de vervuiling door duivenpoep worden bereikt, evenals een afname van het aantal duiven op daken, in voetgangerszones en winkelgalerijen. Hiermee gepaard gaat ook een kostenbesparing op afschrik- en schoonmaakmaatregelen.   

Sinds de start van het project zijn in Jena in totaal meer dan 18.600 duiveneieren vervangen door nep-eieren. Jaarlijks worden uit de duivenhokken meerdere tonnen duivenpoep afgevoerd, wat de omgeving merkbaar ontlast. 

Het stadsduivenproject van Jena wordt in heel Duitsland als voorbeeld gezien. Zo hebben talrijke steden zich al geïnformeerd over de aanpak en expertise in Jena.

Bijdrage aan de diergezondheid

Onderhouden duivenhuizen bieden de verwilderde huismuizen een schone, tegen weersinvloeden beschermde schuilplaats en een soortspecifieke verzorging met graanvoer en drinkwater. Hygiënische maatregelen ondersteunen het doel van een stadsvriendelijke, gezonde duivenpopulatie.

Gemeenschappelijke tuin van Wenigenjena

De gemeenschappelijke tuin van Wenigenjena bestaat sinds 2021. Hiervoor heeft de stad ongeveer 1500 m² van een terrein naast de KGA Talstein ter beschikking gesteld (Wenigenjena-17-6/11). Het terrein was oorspronkelijk bestemd voor vervangende tuinen, maar werd bij gebrek aan vraag voor andere doeleinden verpacht en in gebruik genomen voor tuinbouw.

Andere urban gardening-projecten in Jena

• Schillers Gartenhaus: een stedelijk tuinierproject van studenten van de Universiteit van Jena, gebaseerd op een scriptie, dat leegstaande perken gebruikt om gezond voedsel te verbouwen en ontmoetingsruimtes te creëren. Nieuwe deelnemers zijn welkom; er zijn samenwerkingsverbanden met Flussland gepland. Meer informatie vind je hier.
• Flussland: Een paradijs voor stadsmoestuinieren met percelen op groentevelden, waar je direct ter plekke kunt oogsten – ideaal als je geen eigen tuin hebt. Je kunt zelf boeketten plukken en betalen. Meer informatie vind je hier.
• Interculturele tuin bij de avonturenspeelplaats Jena: De interculturele tuin „Buntes Gemüse“ werd in 2015 op de avonturenspeelplaats opgericht. Samen met onze kinderen en buurtbewoners uit de directe omgeving wordt deze door ons onderhouden. Er is altijd wel iets te schoffelen, wieden, oogsten, zaaien, proeven, ruiken, proeven, voelen, genieten... Meer informatie vind je hier.
• Polaris: Het Polaris-jeugdeducatiecentrum in Jena integreert urban gardening als centraal onderdeel van zijn aanbod aan vrijetijdsactiviteiten. In de tuin kunnen bezoekers kruiden planten, upcyclingprojecten starten, meubels bouwen of gewoon ontspannen – met ondersteuning bij het verkrijgen van materiaal en knowhow. Meer informatie vind je hier.

In totaal wordt er in Duitsland langs de voedselvoorzieningsketen jaarlijks ongeveer 11 miljoen ton voedselafval weggegooid.

Volgens het eerste rapport van de Duitse regering over voedselverspilling uit 2022 was het overgrote deel van het weggegooide eetbare voedsel afkomstig uit bijvoorbeeld schillen, bladeren, botten of koffiedik in particuliere huishoudens (ongeveer 59 %). Nog eens 17 % van de voedselverspilling vond plaats in restaurants, de collectieve catering of de horeca, gevolgd door ongeveer 15 % in de voedselverwerking, zo’n 7 % in de detailhandel en ongeveer 2 % in de landbouw. Volgens een studie van het Thünen-Instituut wordt overtollig en bedorven voedsel in de landbouw meestal niet als afval afgevoerd, maar binnen het bedrijf zelf verwerkt (bron: Bondsministerie van Voeding en Landbouw).

Het rapport aan de Europese Commissie is opgedragen door het Duitse Federale Ministerie van Milieu – dat de leiding heeft over de afvalwetgeving – en het Duitse Federale Milieuagentschap, en is opgesteld door het Duitse Federale Bureau voor de Statistiek en verschillende onderzoeksinstituten. Het Duitse Federale Ministerie van Voeding en Landbouw heeft dit proces nauw begeleid (bron: Duitse Federale Ministerie van Voeding en Landbouw).

Foodsharing-beweging

Foodsharing is een initiatief dat in 2012 is ontstaan en dat zich inzet voor een verantwoord gebruik van hulpbronnen en een duurzaam voedselsysteem. Daarbij staat het doel om een einde te maken aan voedselverspilling voorop.

Waarom? Omdat het daarbij niet alleen gaat om het voedsel dat wordt weggegooid, maar ook om de verspilling van energie, de tijdsinvestering en de hulpbronnen die bijvoorbeeld nodig waren voor de teelt, de oogst, de verpakking, het transport en de opslag. Volgens een schatting van het WWF wordt 10 % van alle broeikasgasemissies wereldwijd veroorzaakt door het weggooien vanvoedselalleen al. De verspilling vindt daarbij plaats langs de gehele waardeketen: bij de teelt, de oogst, de verwerking, de verkoop en bij de eindconsument.

Foodsharing maakt alle betrokkenen met wie het initiatief in contact staat bewust van dit thema. Via verschillende acties vestigen we de aandacht op de ongelooflijke verspilling in de samenleving en bieden we oplossingen aan. Het doel is om op persoonlijk en politiek niveau bewustwording, een mentaliteitsverandering en verantwoord handelen te stimuleren, met het oog op waardering voor voedsel en meer duurzaamheid.

Met meer dan 450.000 geregistreerde gebruikers en meer dan 100.000 vrijwilligers, zogenaamde ‘foodsavers’, is het initiatief inmiddels uitgegroeid tot een internationale beweging. Er werken meer dan 11.000 bedrijven mee, waarbij tot nu toe al 65 miljoen kilogram voedsel voor verspilling is behoed. Dagelijks vinden er ongeveer 5.000 extra afhalingen plaats.

Het platform foodsharing.de is gebaseerd op vrijwilligerswerk. Het redden en delen van voedsel gebeurt zonder geld. De non-profitorganisatie foodsharing e. V. zorgt als overkoepelende organisatie en beheerder van de website ervoor dat deze niet-commercieel en zonder reclame blijft bestaan (bron: Foodsharing e. V.).

Foodsharing in Jena

In Jena organiseren ongeveer 150 mensen maandelijks 250 afhalingen. De zogenaamde ‘foodsavers’ redden daarbij per week bijna 1 ton voedsel en brengen dit naar de ‘fair-delers’. Tegelijkertijd wordt er in verschillende werkgroepen gewerkt om nieuwe bedrijven te enthousiasmeren om mee te doen, voorlichting te geven of nieuwe leden in te werken.

Er is een Fairteiler in het Grüne Haus (Schillergäßchen 5), daarnaast vinden er op weekdagen openbare uitdelingen plaats:

• dinsdags vanaf 16.15 uur, DRK-seniorencentrum, Ernst-Schneller-Straße 10
• woensdag vanaf 16.30 uur, wijkraad Wenigenjena, Karl-Liebknecht-Straße 30
• donderdag vanaf 16.15 uur, wijkkantoor Winzerla, Anna-Siemsen-Straße 49
• vrijdag vanaf 16.30 uur, Magdelstube, Magdelstieg 23

Meer informatie vindt u op foodsharing Jena.

De stad Jena zet zich in voor een grotere waardering van voedsel en voor het terugdringen van voedselverspilling. Als symbool van het partnerschap tussen foodsharing Jena en de stad Jena hebben beide partners een intentieverklaring ondertekend (zie downloads).

Media-aandacht voor foodsharing

Het foodsharing-initiatief is af en toe te zien en te horen in de lokale media. De coronapandemie stelde ook het foodsharing-initiatief voor grote uitdagingen. Onder ‘Links’ vindt u diverse mediaberichten over de foodsharing Jena-groep, onder andere met artikelen over de activiteiten tijdens de coronabeperkingen.

foodsharing Fair-Teiler am Magdelstieg

© foodsharing Jena

Sinds 2025 ondersteunt de stad Jena de vereniging fairwertbar e. V. bij de opzet van een gemeentelijk foodsharing-café. Op de ontmoetingsplaats Fichteplatz is zo een nieuwe plek ontstaan voor duurzame ontmoetingen, uitwisseling en gezamenlijke actie tegen voedselverspilling.

In het café worden regelmatig geredde levensmiddelen gedeeld. Daarnaast vinden er kookevenementen, workshops en gespreksbijeenkomsten plaats rond klimaatvriendelijke en hulpbronnenbesparende levensstijlen.

Met deze subsidie voert de stad Jena haar duurzaamheidsstrategie en haar klimaatactieplan consequent uit. Beide voorzien in de ondersteuning van deelinitiatieven en het ter beschikking stellen van ruimtes voor duurzame projecten.

„Met het concept van het Foodsharing-Café creëren we niet alleen een plek waar gered voedsel zinvol wordt gebruikt, maar ook een ruimte voor ontmoeting, uitwisseling en duurzaam handelen“, zegt Dirk Lange, wethouder voor Stadsontwikkeling en Milieu van de stad Jena. „Zo combineren we duurzaamheid met een levendige buurtcultuur en versterken we de saamhorigheid in onze stad.“

Waarom plastic een probleem is

Plastic is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven – maar vaak wordt het maar één keer gebruikt. Meer dan 40 % van alle plasticproducten zijn wegwerpartikelen. Dat leidt wereldwijd tot enorme hoeveelheden afval. In Jena werd in 2020 per inwoner ongeveer 34 kg lichte verpakkingen geproduceerd. In totaal heeft de gemeentelijke dienst van Jena 3.721 t ingezameld – genoeg om de hele marktplaats te bedekken.

Plastic vergaat niet. Door afbraak ontstaan minuscule deeltjes, zogenaamd microplastic (kleiner dan 5 mm), dat via wind, regen en rivieren in het hele milieu terechtkomt – tot zelfs in sneeuwmonsters uit het Noordpoolgebied. Als plastic in het water terechtkomt, brengt het schade toe aan dieren en ecosystemen. Veel zeedieren en vogels verwarren plastic met voedsel. Microplastic kan bovendien schadelijke stoffen binden, die via dieren in de voedselketen terechtkomen.

De langetermijngevolgen voor de mens zijn tot nu toe nauwelijks onderzocht. Eén ding is zeker: hoe minder plastic we gebruiken, hoe beter het is voor het milieu, de dieren en onszelf.

Alternatieven voor wegwerpproducten

Papier in plaats van plastic?

Zo eenvoudig is het helaas niet. Papieren zakken hebbengeen betere ecobalans:

• de productie verbruikt veel water en energie.
• Meestal worden nieuwe vezels gebruikt in plaats van oud papier (tip: let op het Blauwe Engel-keurmerk ).
• Voor de stevigheid is meer materiaal en chemicaliën nodig.

Een papieren tas moet minstens drie keer zo vaak worden gebruikt als een plastic tas om op hetzelfde niveau te komen.

Ook„bioplastic“is geen oplossing – het vergaat te langzaam en concurreert met de voedselproductie, omdat deze zakken vaak uit maïszetmeel bestaan. Maïs is weliswaar een hernieuwbare grondstof, maar het gevaar bestaat dat de teelt van hernieuwbare grondstoffen concurreert met de productie van voedsel en veevoer. En voor de productie ervan is een aanzienlijke hoeveelheid energie nodig. Bovendien duurt het te lang voordat bioplastic zakken in de composteerinstallatie zijn afgebroken en worden ze daarom in de praktijk niet gecomposteerd en nietgerecycled. 

Conclusie: wegwerpzakken – ongeacht het materiaal – kun je het beste vermijden of meerdere keren gebruiken.

Herbruikbaar in plaats van wegwerp

Door de invoering van statiegeld op wegwerpblikjes en wegwerpflessen voor bepaalde drankgroepen wilde de Duitse regering het aandeel van herbruikbare verpakkingen verhogen. Dit doel is niet bereikt. Integendeel: jaar na jaar daalt het aandeel dranken in herbruikbare flessen. Met 42 % bereikte het aandeel herbruikbare verpakkingen in 2017 een nieuw dieptepunt. Toch is herbruikbaar een milieuvriendelijk alternatief, niet alleen voor wegwerpdrankflessen. Ook voor losse groenten en fruit worden inmiddels vaak herbruikbare netjes aangeboden.

Volgens de Gesellschaft für Verpackungsmarktforschung (GVM) zijn wegwerpproducten zoals meeneemverpakkingen en wegwerpservies de oorzaak van grote en toenemende afvalhoeveelheden. Verpakkingen en servies van papier of karton zijn ook hier geen milieuvriendelijk alternatief. Ook hier geldt: vermijden in plaats van vervangen.

Conclusie: als er een vervanging nodig is, neem dan voor de koffie om mee te nemen je eigen koffiebeker mee of gebruik herbruikbaar servies/herbruikbare bakjes.

Verpackungsmüll auf Mülltonne

© KSJ

Wat we in Jena kunnen doen

1. Verpakkingsvrij winkelen

Of het nu gaat om grote supermarktketens of een klein winkeltje om de hoek, veel winkels bieden inmiddels producten aan zonder plastic verpakkingen. Zo kan er enorm veel verpakkingsmateriaal voor producten voor dagelijks gebruik worden bespaard. Ook in Jena zijn er veel mogelijkheden om onverpakt te winkelen. 

Laat de verpakkingen van groenten en fruit of andere producten gewoon in de winkel achter. De winkels moeten hiervoor speciale inzamelbakken ter beschikking stellen. Zo wordt u geen afvalvervoerder en moeten zowel de winkels als de fabrikanten het probleem aanpakken. 

Lebensmittel in Gläsern verpackt

© Pexels

2. Duurzaam winkelen met duurzame stoffen tassen

Vergeet bij het winkelen je stoffen tas niet – want herbruikbare tassen zijn een eenvoudige bijdrage aan milieubescherming. Elk gebruik bespaart grondstoffen en afval.

Tassen die lang meegaan, zijn bijzonder milieuvriendelijk: een stoffen tas wordt pas na ongeveer 131 keer gebruik klimaatvriendelijker dan een plastic zak – het loont dus de moeite om hem regelmatig mee te nemen!

Wie thuis ongebruikte stoffen tassen heeft, kan deze ook doneren en zo bijdragen aan verder hergebruik. 

3. Refill-stations

Onderweg zijn met een herbruikbare drinkfles bespaart niet alleen plastic, maar ook geld. Het concept van Refill Deutschland is eenvoudig: alle winkels met een Refill-sticker vullen gratis kraanwater in meegebrachte flessen.

Onder het motto „Neem je drinkfles mee! Bescherm ons milieu! Drink genoeg water! Leef gezond! Bespaar geld!“ moet plastic afval worden voorkomen en ons milieu worden beschermd. In Jena doen al veel winkels mee. Een kaart metalle Refill-stations in Jena vind je onder Links.

Refill-Aufkleber

© Refill Deutschland

4. Herbruikbare verpakkingen

Of het nu gaat om koffie onderweg, een middagsnack of boodschappen: herbruikbaar is altijd de betere keuze. In Jena kunt u in veel cafés en bakkerijen uw eigen bekers of herbruikbare systemen zoals „RECUP“, „Vytal“, „FairCup“ enz. gebruiken – zo belandt er minder afval in de vuilnisbakken. Ook in de supermarkt kun je met herbruikbare flessen en statiegeldpotten veel verpakkingsmateriaal besparen. Wie consequent kiest voor hervulbare alternatieven, beschermt het klimaat en versterkt regionale kringlopen. Het beste zijn natuurlijk je eigen herbruikbare bekers en bakjes.

5. Vers koken: kant-en-klare producten vermijden plastic verpakkingen

Zelf koken is niet alleen gezonder, maar meestal ook duurzamer. Verse ingrediënten zijn verkrijgbaar op de weekmarkten in Jena, in boerderijwinkels of in verpakkingsvrije winkels, helemaal zonder wegwerpplastic. Door af te zien van kant-en-klare producten bespaar je verpakkingsafval, verminder je transportkosten en steun je regionale producenten. Bovendien is samen koken leuk en zorgt het ervoor dat we ons bewuster worden van wat we dagelijks eten.

6. Kleding langer dragen: bewust kopen, tweedehands gebruiken

Mode hoeft niet voortdurend nieuw te zijn – wie kleding langer draagt, bespaart grondstoffen en afval. In Jena zijn er talrijke tweedehandswinkels, kledingruilfeestjes en onlineplatforms waar goed onderhouden kledingstukken een tweede leven krijgen. Let bij nieuwe aankopen op duurzame materialen en eerlijke productieomstandigheden. Kleine reparaties of upcyclingprojecten verlengen de levensduur van je favoriete kleding en maken er echte unieke stukken van.

7. Cosmetica zonder microplastics 

Vermijd cosmeticaproducten die minuscule plasticdeeltjes (zogenaamd microplastic) of vloeibare kunststoffen bevatten. Deze worden bijvoorbeeld gebruikt in scrubs, douchegels of huidcrèmes. Om cosmetica met plasticdeeltjes te herkennen en te vermijden, kunt u onzegratis ToxFox-app downloaden, die schadelijke stoffen en microplastics in producten herkent door simpelweg de barcode te scannen.

8. Afval inzamelen

Doe mee aandejaarlijkseSaalePUTZ of organiseer uw eigen opruimacties. De Kommunalservice Jena (telefoon: 0049 3641 4989‑250;E-Mail:vertrieb@jena.de) helpt u graag met:

• het uitlenen van grijptangen, vuilniszakken en handschoenen
• afvalcontainers en het ophalen van het afval
• milieu-educatieprogramma’s
• Public relations voor opruimacties

Plastiktüte liegt in der Natur

© Anastasia Gepp auf Pixabay

Betrokkenheid en educatie

Bij de Kinder- & Jeugdmilieuprijs 2021 stonden elf creatieve projecten centraal onder het motto „Minder is meer – zo voorkomen we afval“. Kleuterscholen, scholen en verenigingen uit Jena lieten zien hoe zuinig omgaan met hulpbronnen en milieubescherming al op jonge leeftijd in de praktijk kunnen worden gebracht. Persberichten hierover vindt u onder Links.

Samen maken we Jena plasticvrij – stap voor stap naar een schone, duurzame stad.