Monitorowanie działań na rzecz ochrony klimatu
Jak blisko Jena jest osiągnięcia swojego celu klimatycznego?
W 2021 roku miasto wyznaczyło sobie ambitny cel osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 roku. W tym celu w 2023 roku przyjęto plan działania na rzecz klimatu.
Postępy Jeny na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej są corocznie dokumentowane i przekazywane w ramach monitoringu działań na rzecz ochrony klimatu. W tym celu miasto korzysta obecnie z cyfrowego programu monitorowania działań na rzecz ochrony klimatu ClimateView:
Monitorowanie działań na rzecz ochrony klimatu w Jenie (ClimateView)
Monitorowanie: czym jest i do czego służy?
Monitoring ochrony klimatu służy gromadzeniu i przetwarzaniu danych w celu ciągłego i długoterminowego pomiaru skuteczności działań miasta Jena na rzecz ochrony klimatu.
Długoterminowe cele w zakresie ochrony klimatu to
- zmniejszenie zużycia energii elektrycznej i ciepła w gospodarstwach domowych, w sektorze przemysłowym oraz w administracji,
- zmniejszenie zapotrzebowania na energię w transporcie indywidualnym oraz
- promowanie energii odnawialnej i kogeneracji.
W związku z tym gromadzone i przetwarzane są dostępne dane z sektorów budownictwa, transportu i przemysłu.
Już od 2007 roku miasto regularnie rejestruje zużycie energii i emisje gazów cieplarnianych oraz dokumentuje je w raportach monitorujących. Raporty monitorujące z lat 2019–2023 można znaleźć po prawej stronie w sekcji plików do pobrania. Starsze raporty można uzyskać, kontaktując się z nami pod podanym adresem.
Wraz z wprowadzeniem Planu Działań na rzecz Klimatu (KAP) konieczne stało się dostosowanie systemu monitorowania, tak aby był on ukierunkowany na konkretne cele i działania zawarte w KAP.
Cyfrowy monitoring działań na rzecz ochrony klimatu za pomocą ClimateView
Platforma internetowa ClimateView przedstawia monitoring działań na rzecz ochrony klimatu w sposób przejrzysty i łatwo zrozumiały. Zainteresowani mogą szybko uzyskać przegląd stanu działań na rzecz ochrony klimatu w Jenie.
Podstawą monitoringu ochrony klimatu pozostaje roczny bilans energetyczny i bilans gazów cieplarnianych. Jest on obecnie sporządzany przy pomocy platformy ClimateView. W wykazie emisji rejestruje się wszystkie dostępne dane energetyczne miasta, przypisuje je do sektorów budownictwa, transportu i przemysłu, a następnie oblicza emisje gazów cieplarnianych.
Co dokładnie pokazuje ClimateView?
Emisje gazów cieplarnianych miasta Jena
Wyniki bilansu są prezentowane w ClimateView w menu strony internetowej „Emisje” w postaci wykresów obejmujących okres od 2009 roku do bieżącego roku sprawozdawczego. Ponadto przedstawiona jest ścieżka redukcji emisji (zwana również ścieżką redukcyjną) do roku 2035, do której dąży się zgodnie z planem działania na rzecz klimatu.
Miejskie działania na rzecz ochrony klimatu
Menu strony internetowej „Działania” zawiera ogólny przegląd oraz szczegółowe informacje na temat 73 działań przewidzianych w planie działania na rzecz klimatu. Można tu również sprawdzić aktualny stan realizacji tych działań.
Dalszy rozwój
Planowane jest stopniowe rozbudowywanie informacji na platformie. W ten sposób mają zostać uzupełnione ważne wskaźniki służące do przedstawienia zmian w zakresie ochrony klimatu, a ścieżka redukcji emisji ma zostać powiązana z działaniami na rzecz ochrony klimatu.
Odpowiedzi na szczegółowe pytania
Czy oprócz platformy internetowej ClimateView będą w przyszłości nadal publikowane raporty z monitoringu?
Planuje się, że również w przyszłości co roku będzie sporządzany raport monitorujący dotyczący planu działania w zakresie klimatu, który będzie podsumowywał informacje zawarte na platformie i uzupełniał je o dane dotyczące wybranych tematów.
W serwisie ClimateView sektory są określane inaczej niż w KAP lub dotychczasowych raportach monitorujących – dlaczego?
Inwentarz emisji, a tym samym bilans gazów cieplarnianych w ClimateView, został opracowanyzgodnie z protokołem„Global Protocol for Community-Scale Greenhouse Gas Inventories” (GPC) i podzielony na sektory: budownictwo, przemysł i transport. Struktura ta gwarantuje zgodność wykazu z międzynarodowymi standardami dotyczącymi bilansowania emisji oraz umożliwia systematyczne podejście do kategoryzacji i raportowania emisji.
Dotychczasowy podział na sektory w KAP oraz we wcześniejszych raportach monitorujących jest zgodny z niemieckim standardem bilansowania dla gmin (BISKO). Struktury obu standardów można powiązać w następujący sposób:
| Plan działania na rzecz klimatu (BISKO) | ClimateView (GPC) |
| Gospodarstwa domowe | Budynki/mieszkalnictwo |
| Przemysł, handel, usługi | Budynki/budynki niemieszkalne |
| Transport | Transport |
| Przemysł | Przemysł |
Czym są współczynniki emisji?
Współczynnik emisji określa, ile gazów cieplarnianych powstaje w wyniku danej czynności lub na jednostkę miary – na przykład na litr benzyny, na kilowatogodzinę energii elektrycznej lub na kilometr przejechanej drogi. Pomaga to w łatwiejszym obliczaniu emisji CO₂ oraz w porównywaniu różnych rodzajów działalności. Przykład: Współczynnik emisji dla oleju napędowego określa, ile CO₂ jest uwalniane podczas spalania jednego litra oleju napędowego – dzięki temu można obliczyć, ile CO₂ emituje na przykład samochód osobowy, który przejechał określoną liczbę kilometrów. Z kolei za pomocą współczynnika emisji dla energii elektrycznej można obliczyć, ile CO₂ emituje samochód osobowy z napędem akumulatorowym, który przejechał taki sam dystans jak samochód z silnikiem diesla.
W Niemczech współczynniki emisji są obliczane przede wszystkim przez organy państwowe, takie jak Federalna Agencja Ochrony Środowiska, oraz instytuty naukowe, a wyniki są regularnie publikowane.
Skąd biorą się niewielkie rozbieżności między wartościami emisji podanymi w ClimateView a bilansami gazów cieplarnianych opublikowanymi dotychczas w raportach monitorujących?
Niewielkie różnice, wynoszące w każdym przypadku około 2 procent w odniesieniu do całkowitej emisji, wynikają z kilku przyczyn. Po pierwsze, wykaz emisji ClimateView umożliwia bardziej szczegółowy podział zużycia energii z paliw kopalnych na potrzeby zaopatrzenia w ciepło. Wynika z tego bardziej zróżnicowane zastosowanie współczynników emisji. Ponadto w odniesieniu do wszystkich bilansów od 2019 r. obliczenia emisji w sektorze transportu/przewozów towarowych zostały z mocą wsteczną dostosowane do standardu ClimateView. W celu podziału zużycia energii na poszczególne sektory przedsiębiorstwo komunalne mogło z mocą wsteczną od 2019 r. udostępnić dokładniejsze dane dotyczące ciepła sieciowego i gazu. Wreszcie, późniejsze dostosowania poszczególnych współczynników emisji nieustannie prowadzą do korekt bilansów z mocą wsteczną.
Zasadniczo, w miarę możliwości indywidualne metody obliczeniowe zostały zastąpione standardowymi procedurami ClimateView.
Czym jest wykaz emisji?
Inwentaryzacja emisji ClimateView przedstawia całość wszystkich emisji gazów cieplarnianych gminy w sektorach budownictwa, transportu i przemysłu w ciągu jednego roku. Na podstawie danych z inwentarza emisji obliczany jest roczny bilans gazów cieplarnianych. Analiza inwentarzy emisji z kilku lat pozwala prześledzić zmiany w emisjach gazów cieplarnianych w Jenie, a tym samym wskazać sukcesy lub istniejące luki w działaniach na rzecz ochrony klimatu.
Co oznacza skrót „ekwiwalent CO₂”?
Ekwiwalenty dwutlenku węgla (CO₂-eq) to jednostka miary, która pozwala porównać wpływ różnych gazów cieplarnianych na klimat. Nie tylko dwutlenek węgla (CO₂) ma szkodliwy wpływ na klimat, ale także inne gazy, takie jak metan (CH₄) czy podtlenek azotu (N₂O). Ich oddziaływanie jest jednak silniejsze niż w przypadku CO₂.
Aby ułatwić porównanie, oblicza się, ile CO₂ miałoby taki sam wpływ na klimat. Jednostkę miary tego wyniku nazywa się ekwiwalentem CO₂.
Co oznacza cel osiągnięcia neutralności klimatycznej w Jenie?
W 2021 roku rada miasta podjęła decyzję, że Jena ma osiągnąć neutralność klimatyczną do 2035 roku. Oznacza to, że w Jenie będzie emitowana tylko taka ilość gazów cieplarnianych, jaką można zrównoważyć za pomocą naturalnych pochłaniaczy – takich jak np. lasy – lub innych środków technicznych.
Obliczenia leżące u podstaw planu działania na rzecz klimatu wykazały jednak już w 2023 r., że pomimo ambitnych celów i konsekwentnej realizacji proponowanych działań, w 2035 r. Jena prawdopodobnie nadal będzie emitować pozostałe emisje związane z energią w wysokości około 100.000 t ekwiwalentu CO₂.
Jednocześnie w obecnym bilansowaniu gazów cieplarnianych nie uwzględnia się emisji nieenergetycznych wynikających z użytkowania gruntów, leśnictwa, gospodarki odpadami oraz zachowań konsumpcyjnych. W odniesieniu do tych obszarów bilansowania nadal brakuje wiarygodnych i specyficznych dla Jeny danych bazowych, a także jednolitych standardów obliczeniowych.
Dlaczego przyszłe emisje przedstawione w sekcji „Emisje” serwisu ClimateView przekraczają ścieżkę redukcji określoną w planie działań na rzecz klimatu?
Podczas przenoszenia poszczególnych działań i założeń docelowych planu działania na rzecz klimatu do platformy ClimateView okazało się, że nie dla wszystkich obszarów określono jeszcze wiążące konkretne wartości docelowe na rok 2035. Ponadto nie dla wszystkich działań na rzecz ochrony klimatu można oszacować przewidywane redukcje emisji. Dotyczy to przede wszystkim działań, których miasto nie może bezpośrednio zrealizować samodzielnie.
W celu prognozowania przyszłej redukcji emisji gazów cieplarnianych w gminach platforma ClimateView opracowała specjalną logikę oddziaływania, która w przejrzysty sposób przedstawia tę lukę w realizacji celów dotyczących docelowej redukcji emisji.
W ramach pierwszej oceny planu działania na rzecz klimatu, zaplanowanej na koniec 2026 r., założenia docelowe i działania na rzecz ochrony klimatu dla Jeny mają zostać dalej rozwinięte przy pomocy logiki oddziaływania ClimateView, co pozwoli w miarę możliwości zniwelować tę lukę.
Czym są elementy transformacji, o których mowa w opisach działań w ClimateView?
Elementy transformacji to uniwersalne moduły w ClimateView, które opisują konkretne opcje ochrony klimatu. Istotą każdego elementu transformacji jest przeniesienie działania z jednej dziedziny do drugiej, która zaspokaja tę samą potrzebę. Każde takie przesunięcie jest możliwe do obliczenia i opisuje sposób na zmniejszenie emisji oraz zużycia zasobów.
Przykłady elementów transformacji:
- Przejście z ogrzewania gazowego na pompy ciepła w domach jednorodzinnych
- Przejście z samochodów osobowych z silnikiem spalinowym na transport rowerowy i pieszy
W ClimateView działania zawarte w planie działania na rzecz klimatu są powiązane z elementami transformacji, co pozwala oszacować ich wkład w redukcję emisji.
Jak mogę obliczyć swój osobisty bilans emisji CO₂?
Koncepcję osobistegośladu węglowego(„carbon footprint”) spopularyzował w 2004 roku koncern naftowy BP. W ramach kampanii marketingowej firma zaprezentowała kalkulator służący do obliczania indywidualnegośladu węglowego. W ten sposób praktycznie zrzuciła odpowiedzialność za emisję gazów cieplarnianych na poszczególnych ludzi lub społeczeństwo, odwracając uwagę od odpowiedzialności koncernów naftowych.
Skuteczna ochrona klimatu wymaga globalnych, kompleksowych rozwiązań. Niemniej jednak każdy z nas może wnieść swój wkład w ochronę klimatu. Dzięki kalkulatorowi emisji CO₂ Federalnej Agencji Ochrony Środowiska w ciągu kilku minut można uzyskać przegląd obszarów życia, w których nadal istnieją możliwości ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.