Jena działa zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju

Jako pierwsze przedszkole w Jenie placówka DRK „Sternschnuppe” otrzymała 13 czerwca 2019 r. oficjalny certyfikat „Faire Kita”. Tym samym stała się ona również pierwszym przedszkolem z certyfikatem „Faire Kita” w Turyngii. Tytuł ten jest przyznawany przez biuro projektowe „Faire Kita” należące do sieci „Faire Metropole Ruhr” na okres trzech lat. Przedszkole „Sternschnuppe” po raz kolejny, po 2022 r., otrzymało w 2025 r. certyfikat „Faire Kita” i może posługiwać się tym tytułem przez kolejne trzy lata. Wyróżnienie „Faire Kita” stanowi wyraz uznania dla zaangażowania i pracy pedagogów, którzy zajmują się tematami ochrony środowiska i klimatu, sprawiedliwego handlu oraz pokoju na świecie, a także przybliżają je dzieciom.

Przedszkole „Sternschnuppe” od kilku lat utrzymuje również partnerstwo z przedszkolem „Maribel Molina” w San Marcos w Nikaragui, co dodatkowo wzbogaca trwające od ponad dwudziestu lat partnerstwo miast między Jeną a San Marcos. Pracownicy stowarzyszenia Eine-Welt-Haus e. V. swoją pracą w znacznym stopniu przyczynili się do pomyślnej realizacji tego projektu i uzyskania certyfikatu.

Więcej informacji na temat pierwszego przedszkola sprawiedliwego w Jenie można znaleźć tutaj.

Również placówka Niemieckiego Czerwonego Krzyża (DRK) „Bummi” otrzymała już w 2019 roku certyfikat „Faire Kita” i w 2023 roku pomyślnie przeszła ponowną certyfikację. Wspólnie z stowarzyszeniem Eine-Welt-Haus e. V. opracowują projekty, wdrażają własne pomysły dotyczące ochrony klimatu oraz promują świadomość na rzecz zrównoważonego i sprawiedliwego życia. Na przykład dzieci angażują się w działalność własnej rady dziecięcej lub założyły własną „policję energetyczną” zajmującą się oszczędzaniem energii elektrycznej.

Więcej informacji można znaleźć tutaj. 

Rok szkolny 2014/15

Począwszy od roku szkolnego 2014/15 w miastach Erfurt, Weimar i Jena wszystkim uczniom szkół podstawowych bezpłatnie udostępniono wspólny, zrównoważony zeszyt zadań domowych (Möhrchenheft). W Jenie udało się rozdać 3700 zeszytów szkołom, które chciały z nich korzystać. Tematyka z zakresu zrównoważonego rozwoju, ochrony klimatu i sprawiedliwego handlu, przedstawiona w sposób dostosowany do potrzeb dzieci, ma na celu informowanie, uwrażliwianie i wzbudzanie entuzjazmu. Dzieci mogą powiązać te zagadnienia ze swoją codziennością szkolną i poruszać je zarówno w szkole, jak i w domu. Przewodnikiem po zeszycie jest maskotka „Kiki Karotte”.

W czerwcu 2014 r. zeszyt otrzymał nagrodę za ochronę klimatu przyznawaną przez Fundację Ochrony Klimatu Jena-Turyngia. Projekt wzbudził już zainteresowanie również na szczeblu federalnym. Jako wzorcowy projekt edukacyjny na rzecz zrównoważonego rozwoju otrzymał on w 2015 r. „Znak Jakości Werkstatt N”, który jest symbolem doskonałych inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju. Znak jakości jest przyznawany przez Radę ds. Zrównoważonego Rozwoju rządu federalnego.   

Rok szkolny 2015/16

W roku szkolnym 2015/16 ukazał się kolejny numer, tym razem poświęcony tematowi „sprawiedliwego handlu”.

Rok szkolny 2016/17

W trzeciej edycji poświęconej tematowi „Energia i klimat”, opracowanej na rok szkolny 2016/17, oprócz miast Erfurt, Jena i Weimar uczestniczyły również powiat Ilm oraz miasto i powiat Nordhausen. Dzięki temu broszura „Möhrchenheft” dociera do coraz większej liczby szkół podstawowych w Turyngii.

Rok szkolny 2017/18

W roku szkolnym 2017/18 udało się zrealizować czwartą edycję poświęconą tematowi „Różnorodność biologiczna ”. Oprócz miast i powiatów, które już wcześniej brały udział w projekcie, dołączyły również miasto i powiat Gotha. Dołączają do nich również zainteresowani nauczyciele i rodzice z innych miejscowości, którzy widzieli zeszyt u znajomych i koniecznie chcą go mieć.

Rok szkolny 2018/19

W roku szkolnym 2018/19 ukazała się kolejna edycja poświęcona tematowi „Środowisko”. Broszura „Möhrchenheft” została nominowana do nagrody publiczności 2017 Niemieckiej Nagrody Lokalnego Zrównoważonego Rozwoju (ZeitzeicheN-Preis) i otrzymała również własną stronę internetową.

Rok szkolny 2019/20

Nowe wydanie na rok szkolny 2019/20 zostało przygotowane na temat „Sprawiedliwy handel” i udało się je dostarczyć dopiero przed rozpoczęciem roku szkolnego, a nie jak zwykle jeszcze przed wakacjami. Wystąpiły opóźnienia związane z produkcją, na które niestety nie mieliśmy wpływu.

Rok szkolny 2020/21

Na rok szkolny 2020/21 opracowano kolejny nakład poświęcony tematowi „Energia i ochrona klimatu”, który został już rozdystrybuowany do szkół w Jenie, które zgłosiły zapotrzebowanie. Dzięki temu dzieci mogą dowiedzieć się, jak ważna jest równowaga klimatyczna, do czego wszędzie potrzebna jest energia i jak można ją oszczędzać.

Rok szkolny 2022/23

W roku szkolnym 2022/23 zeszyt zawiera również specjalną stronę poświęconą „torfowiskom” – tematowi poruszanemu przez Fundację Ochrony Przyrody Turyngii. Na 10 ilustrowanych stronach tematycznych treści są przedstawione w atrakcyjny sposób i przekazywane w formie zabawy. Dzięki temu dzieci mogą dowiedzieć się, skąd pochodzi czekolada, w jaki sposób prąd dociera do żarówki, co dzieje się z plastikową torbą w morzu, a także jakie regionalne i sezonowe owoce oraz warzywa dojrzewają w poszczególnych miesiącach. Również takie tematy jak „Hodowla zwierząt i świadome odżywianie”, „Mobilność i droga do szkoły”, „Ogrodnictwo miejskie” czy „Posiadanie, dzielenie się i obdarowywanie” mają prowadzić do nowych spostrzeżeń i ożywionych rozmów. Wiele elementów ma ponadto zachęcać do malowania, majsterkowania, odkrywania i przeglądania. W ten sposób zrównoważony rozwój staje się namacalny i angażuje również otoczenie, nauczycieli oraz rodziców.

Rok szkolny 2023/24

Jak przekazywać uczniom szkół podstawowych informacje na temat zrównoważonego rozwoju? Co dokładnie oznacza sprawiedliwy handel? Gdzie produkowane są moje dżinsy i skąd pochodzą banany? Na te i inne pytania uczniowie szkół podstawowych w Jenie otrzymali wyczerpujące odpowiedzi w roku szkolnym 2023/24 dzięki zrównoważonemu zeszytowi zadań domowych „Möhrchenheft”. 

Rok szkolny 2024/25

W tym wydaniu główny nacisk położono na temat „Środowisko”. W zeszycie wyjaśniono, czym jest zrównoważony rozwój, dlaczego plastik obciąża żołądek i dlaczego krowy też chcą się spacerować. Oprócz typowych funkcji zeszytu ćwiczeń „Möhrchenheft” zawiera również dziesięć stron tematycznych z licznymi wskazówkami i regionalnymi punktami kontaktowymi, a także pomysłami na gry i prace plastyczne służące pogłębieniu wiedzy.

Rok szkolny 2025/26

W tym roku „Möhrchenheft” skupia się na tematach „Klimat i energia”. Oprócz wystarczającej ilości miejsca na zadania domowe dzieci znajdą w nim liczne wskazówki dotyczące oszczędzania energii elektrycznej, informacje na temat różnicy między pogodą a klimatem, a także praktyczne pomysły na przyjazną dla klimatu drogę do szkoły.

Rok szkolny 2026/27

Również w roku szkolnym 2026/2027 uczniowie szkół podstawowych w Jenie ponownie otrzymają zrównoważony zeszyt zadań domowych „Möhrchen”. W sumie do uczestniczących w programie szkół w mieście trafiło 2 001 zeszytów. W tym roku zeszyt „Möhrchen” poświęcony jest tematowi „Sprawiedliwość” i skupia się w szczególności na kwestiach sprawiedliwego handlu, globalnej sprawiedliwości oraz zrównoważonej konsumpcji. Oprócz wystarczającej ilości miejsca na zadania domowe oferuje on dzieciom dostosowane do ich wieku informacje na temat produktów pochodzących ze sprawiedliwego handlu, wgląd w globalne łańcuchy dostaw oraz praktyczne wskazówki dotyczące świadomego życia codziennego. Na szczególną uwagę zasługują wyjmowany kalendarz zbiorów oraz plakat tematyczny „Globalizacja”. W ten sposób projekt wnosi jednocześnie konkretny wkład w zaangażowanie miasta Jeny jako miasta Fairtrade.

Kawa „San Jena” pochodząca ze sprawiedliwego handlu jest oficjalną kawą miasta Jena iwidocznym symbolem partnerstwa między miastami Jena i San Marcos w Nikaragui.

• Pochodzenie: spółdzielnie na północy (Boaco) i w centrum Nikaragui
• Wysokość uprawy: 700–1 200 metrów
• Odmiana: Arabica (Burbon, Caturra)
• Smak: orzechowy, czekoladowy
• Dostępność: mielona, w ziarnach, do espresso

Projekt został zainicjowany przez stowarzyszenie Eine Welt Haus Jena e. V. Spółdzielnia Cafe Chavalo z Lipska importuje kawę w ramach partnerstwa miast. Ponieważ kawa „San Jena” jest pozyskiwana bezpośrednio od producentów, nie ma pośredników. Dzięki temu zapewniono, że jak największa część wpływów ze sprzedaży trafia bezpośrednio do producentów.

Oprócz tych korzyści osoby odpowiedzialne za projekt kierują się wysokimi standardami społecznymi: dzięki kawie z partnerstwa miast konsumenci otrzymują nie tylko produkt o przekonującym smaku, ale także napój wyprodukowany w sposób sprawiedliwy i zrównoważony oraz transportowany z poszanowaniem środowiska. Ponadto zakup kawy „San Jena” wspiera edukację szkolną młodzieży w San Marcos (Nikaragua).

Więcej informacji na ten temat można znaleźć tutaj.

W dniu 4 listopada 2016 r. w szkole Jenaplan oficjalnie zaprezentowano czekoladę miejską z Jeny. Podczas uroczystości otwarcia kierowniczka sklepu CONTIGO Fairtrade Shop zaprezentowała nową tabliczkę czekolady, która od samego początku jest produkowana zgodnie z zasadami sprawiedliwego handlu.

Pomysł stworzenia czekolady miejskiej, który z powodzeniem zrealizowano już w innych miastach należących do grupy CONTIGO, miał zostać wdrożony również w Jenie – jednak z wyjątkowym lokalnym akcentem. W związku z tym firma CONTIGO zwróciła się do szkoły Jenaplan z prośbą o zlecenie uczniom zaprojektowania opakowania. Pomimo napiętego harmonogramu między feriami jesiennymi a okresem przedświątecznym młodzież podjęła to wyzwanie z wielkim zaangażowaniem, a niektórzy z nich pracowali nawet w wolnym czasie.

Spośród licznych kreatywnych projektów ostatecznie wybrano motyw autorstwa Floris Hansberg. Jej projekt przedstawia Jenę taką, jaką ona postrzega swoje rodzinne miasto: młode, tętniące życiem, radosne – z Paradiesparkiem jako zieloną oazą w samym sercu. Od tego czasu zwycięski projekt zdobi opakowanie tabliczki czekolady „Jenaer Paradies”.

Czekolada jest produkowana w austriackiej manufakturze Zotter, która specjalnie dla Jeny opracowała wyjątkową recepturę. W ten sposób czekolada „Paradies” łączy w sobie wyśmienity smak, artystyczną kreatywność oraz wartości sprawiedliwego handlu – to słodka wizytówka Jeny.

Zrównoważony rozwój oznacza uwzględnianie długoterminowych konsekwencji i skutków własnych działań przy podejmowaniu decyzji. Zrównoważony rozwój oznacza szacunek i odpowiedzialność wobec naszej przyszłości. Miasto Jena również postawiło sobie za cel działanie w duchu zrównoważonego rozwoju. Z tego powodu opracowano obszary działania i środki, które mają przyczynić się do promowania zrównoważonego rozwoju. Jena jest również od 2012 roku miastem Fairtrade – tytuł ten nieustannie stanowi dla nas nową motywację do tego, by uczynić świat nieco bardziej sprawiedliwym.

Nasze codzienne działania wpływają nie tylko na życie lokalne, ale mają również wpływ na klimat, przyrodę, zwierzęta oraz warunki życia i pracy ludzi na całym świecie. Dzięki naszej indywidualnej, zrównoważonej konsumpcji, uwzględniającej aspekty społeczne i ekologiczne przy zakupie i korzystaniu z produktów oraz usług, możemy codziennie przyczyniać się do globalnego, zrównoważonego rozwoju. Oznacza to między innymi świadome, sprawiedliwe, sezonowe i regionalne zakupy, a także korzystanie z alternatywnych form konsumpcji, takich jak np. dzielenie się jedzeniem czy inicjatywy naprawcze, . Odpowiedzialna i zrównoważona konsumpcja oznacza również takie życie i robienie zakupów, aby nam i innym dobrze się żyło również w przyszłości.

Jedną z możliwości jest bezpłatna mapa zmianw Jenie . Ta cyfrowa mapa miasta oferuje kompleksowy przegląd zrównoważonych, sprawiedliwych i zorientowanych na dobro wspólne inicjatyw, sklepów i miejsc spotkań w Jenie. W ten sposób mapa przyczynia się do zrównoważonej transformacji miasta i wspiera dążenie Jeny do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2035 roku – w bardzo praktyczny sposób w codziennym życiu. Wskazuje sposoby zaspokajania osobistych potrzeb w sposób oszczędzający zasoby i przyjazny dla klimatu oraz ułatwia dostęp do zrównoważonej konsumpcji. Aby osiągnąć ten cel, rejestruje się i nanosi na mapę inicjatywy i oferty, miejsca oraz możliwości wymiany. Mapy przemian zostały wymyślone już w 2016 roku przez grupę młodych ludzi działających na zasadzie wolontariatu i zrealizowane w formie drukowanej dla miast Erfurt, Weimar i Jena. Zainspirowana tym projektem wkrótce potem powstała znana obecnie w całym kraju „Mapa jutra”. Nowa mapa przemian stanowi część połączonego ekosystemu map. Cyfrowy projekt map przemian powstaje przede wszystkim we współpracy z Turyńską Mapą Zrównoważonego Rozwoju,„MapąJutra” oraz miastami Erfurt i Weimar.

Kto tworzy moją modę? Jaki wpływ ma na mnie moda? Czy musimy podążać za każdą modą? Gdzie produkowane są moje ubrania i jakie panują tam warunki pracy?

Stowarzyszenie „Eines-Welt-Netzwerk Thüringen e. V.” oraz agencja Nachhall starają się odpowiedzieć na te pytania podczas różnych wydarzeń, organizując wykłady, pokazy filmów i dyskusje.

W 2015 roku, na początku trwającej cztery miesiące akcji „Fashion Protest Jena” (od stycznia do kwietnia), 19 stycznia 2015 r. w Haus auf der Mauer odbyło się spotkanie wprowadzające na temat „Tekstylia na świecie”. Po wprowadzeniu przygotowanym przez UNICEF Jena na temat praw dziecka i pracy dzieci w przemyśle tekstylnym odbył się wykład Anke Günther (FemNet e. V.) poświęcony Sumangali. Wydarzenie uzupełniły elementy interaktywne oraz ożywiona dyskusja.

• Największą akcją była jednak „Klamottenkur”, która ma pomóc w refleksji nad osobistymi nawykami nadmiernej konsumpcji odzieży oraz w ich ograniczeniu. Zalecenie„modeprotest” dotyczące tego ćwiczenia redukcyjnego brzmi: wybrać 50 sztuk odzieży z własnej garderoby, a resztę schować na prawie 7 tygodni. Ma to na celu uświadomienie sobie własnych potrzeb. Rzućmy sobie wyzwanie: czy potrafimy przeciwstawić się dyktatowi mody nakazującemu codzienne zmiany strojów?
• 5 lutego 2015 r. o godz. 16:00 odbyła się inauguracja akcji „Klamottenkur” w „Nähcafé – Kombinat für textiles Recycling” (Kassablanca Gleis 1). Po krótkim wprowadzeniu na temat konsumpcji odzieży uczestnicy mieli wystarczająco dużo czasu, aby porozmawiać o nadmiernej konsumpcji odzieży i minimalizmie.
• 9 marca 2015 r. w EWNT odbyła się pośrednia ocena akcji „Klamottenkur”. Następnie uczestnicy mogli obejrzeć film dokumentalny, który ukazywał fatalne warunki produkcji w Azji.
• 14 marca 2015 r. w SOBAEXA Coworking przy Carl-Zeiß-Platz 3 odbył się pchli targ dla kobiet.
• Wzruszającym zwieńczeniem projektu był flashmob, który odbył się 24 kwietnia 2015 r. na Holzmarkt z okazji międzynarodowego Fashion Revolution Day.

W ramach Tygodnia Międzykulturowego i Tygodnia Sprawiedliwego Handlu 23 września 2016 r. o godz. 20:00 w kinie „Kino am Markt” odbył się seans filmu dokumentalnego „The True Cost”, a 27 września 2016 r. o godz. 19:30 w bibliotece im. Ernsta Abbe'a odbyło się spotkanie autorskie z Giselą Burckhardt na temat „Todschick – ekskluzywne marki, tania moda – nieludzka produkcja” (więcej informacji można znaleźć w sekcji „Linki”).

W ramach „Fashion Revolution Week 2019” sieć Eine Welt Netzwerk Thüringen wraz ze swoimi partnerami ponownie zorganizowała interesujący cykl wydarzeń. Przez cały tydzień za pomocą różnorodnych akcji, ofert i formatów zwracano uwagę na sytuację w zakresie praw człowieka oraz warunki panujące w globalnym przemyśle tekstylnym.

Ze względu na pandemię koronawirusa „Fashion Revolution Week 2020” odbywał się głównie w przestrzeni cyfrowej. Każdego dnia, od 20 do 26 kwietnia, poświęcano uwagę innemu tematowi przewodniemu, aby zwrócić uwagę na różne aspekty i skutki globalnego przemysłu tekstylnego.

21 sierpnia 2026 r . w Stadtlab Jena odbyło się interaktywne wydarzenie „Sprawiedliwa moda, dołącz do nas!”, którego głównym tematem był sprawiedliwy handel. Wspólnie z organizacją Eine-Welt-Netzwerk Thüringen e. V. oraz stowarzyszeniem UmsonstHaus im MobB e.V. miasto zaprosiło uczestników do zmierzenia się z społecznymi i ekologicznymi skutkami globalnej produkcji tekstylnej. W ramach krótkich wystąpień, rozmów i interaktywnych zajęć uczestnicy dyskutowali na temat sprawiedliwych łańcuchów dostaw, zrównoważonej konsumpcji oraz możliwości bardziej świadomego kształtowania własnych nawyków związanych z zakupem odzieży. Dużym zainteresowaniem cieszyła się akcja przekazywania odzieży organizowana przez UmsonstHaus w Jenie. Ubrania w dobrym stanie zmieniły właścicieli, stanowiąc praktyczny przykład oszczędzania zasobów i gospodarki o obiegu zamkniętym. Wydarzenie to wyraźnie pokazało, że sprawiedliwy handel i zrównoważona konsumpcja zaczynają się już w codziennym życiu i że każdy może wnieść w to swój wkład.

Przejście z opakowań jednorazowych na opakowania wielokrotnego użytku do żywności i napojów na wynos

Wraz z czternastoma innymi gminami z Turyngii miasto Jena od 1 czerwca 2022 r. bierze udziałw obejmującej całą Turyngię kampanii informacyjnej MISSION MEHRWEG, której celem jest przejście z opakowań jednorazowych na opakowania wielokrotnego użytku do żywności i napojów na wynos, przyczyniając się tym samym do zwiększać świadomość wśród przedsiębiorców gastronomicznych i konsumentów, aby oszczędzać zasoby i dbać o czystość naszego środowiska. Za kampanią „MISSION MEHRWEG” stoi stowarzyszenie Zukunftsfähiges Thüringen e. V. Stowarzyszenie to jest ogólnokrajową organizacją parasolową na rzecz zrównoważonego rozwoju i postrzega się jako platformę roboczą i działaniową służącą inicjowaniu i wdrażaniu procesów zrównoważonego rozwoju oraz odpowiednich możliwości uczestnictwa.

Udział Jeny w inicjatywie MISSIONMEHRWEG stanowi część zaangażowania miasta Jena na rzecz lepszej ochrony środowiska i klimatu. Celem jest dalsze ograniczenie zużycia opakowań jednorazowych oraz popularyzacja stosowania opakowań wielokrotnego użytku jako prostego i skutecznego rozwiązania w życiu codziennym. Poprzez tę kampanię miasto od 2023 roku wspiera przejście na zrównoważoną gospodarkę o obiegu zamkniętym i kładzie większy nacisk na alternatywy przyjazne dla klimatu.

Rosnąca ilość odpadów spowodowana opakowaniami jednorazowymi na dania na wynos

Posiłki i napoje na wynos cieszą się dużą popularnością nie tylko od czasu pandemii koronawirusa. Według danych rządu federalnego w Niemczech codziennie powstaje 770 ton odpadów opakowaniowych pochodzących z jednorazowych opakowań na wynos. Wraz ze wzrostem ilości opakowań jednorazowych po posiłkach i napojach na wynos w miejscach publicznych i parkach rosną również koszty ich utylizacji, a także zużycie energii i zasobów oraz obciążenie dla środowiska i klimatu.

Opakowania wielokrotnego użytku zamiast jednorazowego plastiku

Odpowiedzią na rosnącą ilość odpadów są przyjazne dla środowiska opakowania wielokrotnego użytku. Stosowanie opakowań wielokrotnego użytku zamiast jednorazowych opakowań plastikowych wpływa na zmniejszenie emisji CO₂, chroni przed bezrefleksyjnym zużyciem zasobów oraz pozwala zaoszczędzić materiały kompozytowe nienadające się do recyklingu.

Promowanie opakowań wielokrotnego użytku stanowi zatem istotny wkład w ochronę środowiska na poziomie gminnym. System opakowań wielokrotnego użytku systematycznie wspiera konsumentów w podejmowaniu decyzji przyjaznych dla środowiska. Według badań przeprowadzonych przez organizację NABU produkty wielokrotnego użytku są wykorzystywane ponad 50 razy częściej, co w konsekwencji powoduje mniej odpadów i emisji.

„Dzięki pomyślnemu przebiegowi kampanii MISSION MEHRWEG w całym mieście mamy nadzieję, że systemy opakowań wielokrotnego użytku spotkają się w przyszłości z większą akceptacją i będą mogły zostać trwale wdrożone, a także że wiele przedsiębiorstw w Jenie uzgodni system wspólnego korzystania z pojemników, aby zwrot był dla klientów jak najprostszy” – powiedział burmistrz i radny ds. rozwoju miasta i środowiska, Christian Gerlitz.

Działania w Jenie

Miasto Jena już od 2020 roku posiada koncepcję „bez plastiku” dla swoich targów i festynów:„Targi i festyny w Jenie bez plastiku – wspieranie systemów opakowań wielokrotnego użytku i materiałów ulegających biodegradacji” (19/2240-BV). Władze miasta Jeny oraz miejskie przedsiębiorstwa, wykorzystując swoje uprawnienia jako organ wydający zezwolenia na organizację targów i imprez, wnoszą istotny wkład w ograniczanie ilości odpadów z tworzyw sztucznych.

Ponadto uruchomionostronę internetową poświęconą tematyce bezplastikowej, która wyjaśnia problem stosowania tworzyw sztucznych, udziela mieszkańcom wskazówek dotyczących ograniczenia zużycia tworzyw sztucznych oraz przedstawia alternatywy dla produktów z tworzyw sztucznych.

Ponadto od 2023 roku Jena, wspólnie z Erfurtem i Weimarem, udostępnia zaktualizowane „karty transformacji”. Celem map transformacji jest zaspokajanie potrzeb w sposób oszczędzający zasoby i przyjazny dla klimatu, a tym samym umożliwienie zrównoważonej konsumpcji w życiu codziennym na całym obszarze miasta. Aby osiągnąć ten cel, rejestruje się i nanosi na mapy inicjatywy i oferty, miejsca oraz możliwości wymiany. 

W latach 2022, 2025 i 2026 zrealizowano również działania uświadamiające w postaci kilku kampanii plakatowych w przestrzeni miejskiej. Pod hasłem „Zrównoważone przemieszczanie się – zabierz ze sobą własną zastawę wielokrotnego użytku!” miasto wezwało w 2026 r. do częstszego korzystania w codziennym życiu z naczyń wielokrotnego użytku zamiast jednorazowych – na przykład przy kawie na wynos, podczas lunchu na wynos lub podczas zakupów. Odpowiednie motywy reklamowe pojawiły się w czerwcu 2026 r. na cyfrowych tablicach reklamowych i słupach reklamowych na całym terenie miasta.

Ponadto zorganizowano różne wydarzenia informacyjne i uświadamiające na temat opakowań wielokrotnego użytku:

• 01.11.2022 r. Spotkanie informacyjne dla jenańskich lokali gastronomicznych w Historycznym Ratuszu poświęcone nowym przepisom federalnej ustawy o opakowaniach oraz możliwościom stosowania opakowań wielokrotnego użytku
• 13.03.2023: Spotkanie informacyjne dla turyńskich lokali gastronomicznych, poświęcone przede wszystkim kwestiom higieny i systemom wspólnego użytkowania opakowań, zorganizowane przez stowarzyszenie Zukunftsfähiges Thüringen e. V.
• 08.05.2023: Stoisko informacyjne „Jedzenie w opakowaniach wielokrotnego użytku” w Jenie we współpracy ze stowarzyszeniem Initiative Innenstadt Jena e. V.

Gołębniki ograniczają populację ptaków i zanieczyszczenia 

Od 2012 roku w Jenie realizowany jest program mający na celu zmniejszenie populacji gołębi miejskich i wynikającego z tego zanieczyszczenia spowodowanego odchodami gołębi. Opiekowane gołębniki umożliwiają kontrolę przyrodzenia poprzez wymianę jaj na atrapy, fachową utylizację odchodów oraz zapewnienie zwierzętom odpowiedniej opieki.

Projekt dotyczący gołębi miejskich stanowi zrównoważone, zgodne z zasadami ochrony zwierząt i skuteczne rozwiązanie dla gmin oraz właścicieli nieruchomości. Prowadzenie gołębników to sprawdzone i przyjazne dla zwierząt podejście do problemu, którego nie da się rozwiązać za pomocą środków odstraszających. Więcej informacji można znaleźć na prowadzonej przez wolontariuszy stronie internetowej projektu.

Domki dla gołębi w Jenie

Jesienią 2024 roku w centrum Jeny otwarto trzeci gołębnik. Ten model współpracy jest finansowany przez miasto Jenę oraz lokalne instytucje i przedsiębiorstwa.

Ponadto na terenie miasta Jeny znajduje się pięć kolejnych gołębników, które są prowadzone przez podmioty prywatne lub utrzymywane przez wolontariuszy. Przegląd wszystkich utrzymywanych gołębników został opublikowany na stronie internetowej projektu. 

Pomyślna realizacja

Koncepcja redukcji populacji gołębi miejskich z poszanowaniem dobrostanu zwierząt jest z powodzeniem wdrażana w Jenie. W ten sposób w ostatnich latach udało się osiągnąć radykalne zmniejszenie zanieczyszczeń spowodowanych odchodami gołębi, a także zmniejszenie liczby gołębi na dachach, w strefach dla pieszych i pasażach handlowych. Wiąże się to również z obniżeniem kosztów związanych z działaniami odstraszającymi i czyszczeniem.   

Od początku projektu w Jenie wymieniono łącznie ponad 18 600 jaj gołębi na atrapy jaj. Co roku z gołębników usuwa się kilka ton odchodów gołębi, co odczuwalnie odciąża otoczenie. 

Projekt dotyczący gołębi miejskich w Jenie jest postrzegany w całym kraju jako wzorcowy. Liczne miasta zapoznały się już z podejściem i doświadczeniem Jeny.

Wkład w zdrowie zwierząt

Dbane gołębniki zapewniają zdziczałym gołębiom domowym czyste, chronione przed warunkami atmosferycznymi schronienie oraz odpowiednią dla gatunku opiekę w postaci ziarna i wody pitnej. Środki higieniczne wspierają cel, jakim jest zdrowa populacja gołębi, nie stanowiąca zagrożenia dla miasta.

Ogród społecznościowy w Wenigenjena

Ogród społecznościowy w Wenigenjena istnieje od 2021 roku. Miasto przeznaczyło na ten cel około 1500 m² terenu obok KGA Talstein (Wenigenjena-17-6/11). Teren ten był pierwotnie przeznaczony na ogrody zastępcze, jednak z powodu braku zainteresowania został wydzierżawiony na inne cele i przeznaczony do uprawy ogrodniczej.

Inne projekty ogrodnictwa miejskiego w Jenie

• Schillers Gartenhaus: studencki projekt ogrodnictwa miejskiego Uniwersytetu w Jenie, oparty na pracy semestralnej, wykorzystujący puste grządki do uprawy zdrowej żywności i tworzenia przestrzeni spotkań. Zapraszamy nowych uczestników; planowana jest współpraca z Flussland. Więcej informacji można znaleźć tutaj.
• Flussland: Raj dla miłośników ogrodnictwa miejskiego z działkami na polach warzywnych, gdzie zbiory można zbierać bezpośrednio na miejscu – idealne rozwiązanie dla osób bez własnego ogrodu. Bukiety kwiatów można samodzielnie zrywać i za nie płacić. Więcej informacji można znaleźć tutaj.
• Ogród międzykulturowy przy placu zabaw „Abenteuerspielplatz” w Jenie: Ogród międzykulturowy „Buntes Gemüse” powstał w 2015 roku na terenie placu zabaw „Abenteuerspielplatz”. Uprawiamy go wspólnie z naszymi dziećmi oraz mieszkańcami z najbliższej okolicy. Zawsze jest coś do kopania, pielenia, zbierania, siania, podjadania, wąchania, smakowania, odczuwania, cieszenia się... Więcej informacji znajdziesz tutaj.
• Polaris: Centrum edukacji młodzieżowej Polaris w Jenie włącza ogrodnictwo miejskie jako centralny element swojej oferty przestrzeni rekreacyjnych. W ogrodzie odwiedzający mogą sadzić zioła, rozpoczynać projekty upcyklingowe, budować meble lub po prostu się zrelaksować – korzystając ze wsparcia w zakresie pozyskiwania materiałów i wiedzy praktycznej. Więcej informacji można znaleźć tutaj.

W sumie w Niemczech w całym łańcuchu dostaw żywności wyrzuca się rocznie około 11 milionów ton odpadów spożywczych.

Zgodnie z pierwszym raportem rządu federalnego dotyczącym odpadów spożywczych z 2022 r. przeważająca część wyrzucanych jadalnych produktów spożywczych, takich jak skórki, liście, kości czy fusy z kawy, pochodziła z gospodarstw domowych (około 59 %). Kolejne 17% odpadów spożywczych powstało w restauracjach, placówkach żywienia zbiorowego lub w sektorze cateringowym, a następnie około 15% w przetwórstwie spożywczym, około 7% w handlu i około 2% w rolnictwie. Według badania Instytutu Thünena w rolnictwie nadwyżki i zepsuta żywność zazwyczaj nie są utylizowane jako odpady, lecz wykorzystywane na potrzeby gospodarstwa (źródło: Federalne Ministerstwo Żywienia i Rolnictwa).

Raport dla Komisji Europejskiej został sporządzony na zlecenie Federalnego Ministerstwa Środowiska, które jest głównym organem odpowiedzialnym za prawo dotyczące odpadów, oraz Federalnego Urzędu Ochrony Środowiska przez Federalny Urząd Statystyczny i kilka instytutów badawczych. Federalne Ministerstwo Żywienia i Rolnictwa ściśle towarzyszyło temu procesowi (źródło: Federalne Ministerstwo Żywienia i Rolnictwa).

Ruch foodsharingowy

Foodsharing to inicjatywa powstała w 2012 roku, która angażuje się na rzecz odpowiedzialnego gospodarowania zasobami i zrównoważonego systemu żywnościowego. Jej nadrzędnym celem jest położenie kresu marnotrawstwu żywności.

Dlaczego? Ponieważ nie chodzi tu tylko o wyrzucaną żywność, ale także o marnotrawstwo energii, czasu i zasobów, które były niezbędne np. do uprawy, zbiorów, pakowania, transportu i przechowywania. Według szacunków WWF 10% wszystkich emisji gazów cieplarnianych na świecie wynika wyłącznie z wyrzucaniażywności. Marnotrawstwo ma miejsce na każdym etapie łańcucha wartości: podczas uprawy, zbiorów, przetwórstwa, sprzedaży oraz u konsumenta końcowego.

foodsharing podnosi świadomość na ten temat wśród wszystkich podmiotów, z którymi inicjatywa ta pozostaje w kontakcie. Poprzez różnorodne działania zwracamy uwagę na niewiarygodne marnotrawstwo w społeczeństwie i proponujemy rozwiązania. Celem jest zainicjowanie na poziomie osobistym i politycznym edukacji, zmiany sposobu myślenia oraz odpowiedzialnego działania na rzecz doceniania żywności i większej zrównoważoności.

Ponad 450 000 zarejestrowanych użytkowników i ponad 100 000 wolontariuszy, tzw. „foodsaverów”, sprawiło, że inicjatywa ta stała się obecnie międzynarodowym ruchem. Współpracuje z nami ponad 11 000 przedsiębiorstw, dzięki którym do tej pory udało się uratować przed marnotrawstwem 65 milionów kilogramów żywności. Codziennie odbywa się około 5 000 kolejnych odbiorów.

Platforma foodsharing.de opiera się na zaangażowaniu wolontariuszy. Ratowanie i dzielenie się żywnością odbywa się bezpłatnie. Stowarzyszenie pożytku publicznego foodsharing e. V., jako organizacja nadrzędna i operator strony internetowej, dba o to, by platforma ta pozostawała niekomercyjna i wolna od reklam (źródło: Foodsharing e. V.).

Foodsharing w Jenie

W Jenie około 150 osób organizuje co miesiąc 250 odbiorów. Tak zwani „Foodsaverzy” ratują w ten sposób tygodniowo prawie 1 tonę żywności i dostarczają ją do osób dzielących się w ramach programu „Fair-Teiler”. Jednocześnie w ramach różnych grup roboczych podejmowane są działania mające na celu zachęcenie nowych przedsiębiorstw do udziału w akcji, prowadzenie działań edukacyjnych oraz wdrażanie nowych członków.

Punkt dystrybucji „Fairteiler” znajduje się w Grünen Haus (Schillergäßchen 5), a ponadto w dni powszednie odbywają się publiczne rozdania:

• we wtorki od godz. 16:15, Centrum Seniora DRK, Ernst-Schneller-Straße 10
• w środy od godz. 16:30, Rada Dzielnicy Wenigenjena, Karl-Liebknecht-Straße 30
• w czwartki od godz. 16:15, biuro dzielnicy Winzerla, ul. Anna-Siemsen-Straße 49
• w piątki od godz. 16:30, Magdelstube, ul. Magdelstieg 23

Więcej informacji można znaleźć na stronie foodsharing Jena.

Miasto Jena opowiada się za większym docenianiem żywności i ograniczeniem marnotrawstwa żywności. Jako symbol partnerstwa między foodsharing Jena a miastem Jena obaj partnerzy podpisali deklarację motywacyjną (patrz pliki do pobrania).

Relacje medialne dotyczące foodsharingu

Inicjatywa foodsharing od czasu do czasu pojawia się w lokalnych mediach. Pandemia koronawirusa stanowiła również duże wyzwanie dla inicjatywy foodsharing. W sekcji „Linki” znajdą Państwo różne relacje medialne dotyczące grupy foodsharing Jena, w tym artykuły na temat działań podejmowanych w okresie obowiązywania ograniczeń związanych z koronawirusem.

foodsharing Fair-Teiler am Magdelstieg

© foodsharing Jena

Od 2025 roku miasto Jena wspiera stowarzyszenie fairwertbar e. V. w tworzeniu miejskiej kawiarni opartej na dzieleniu się żywnością. W miejscu spotkań Fichteplatz powstało w ten sposób nowe miejsce sprzyjające zrównoważonym spotkaniom, wymianie poglądów i wspólnym działaniom na rzecz przeciwdziałania marnotrawstwu żywności.

W kawiarni regularnie dzielone są uratowane produkty spożywcze. Dodatkowo odbywają się tam warsztaty kulinarne, zajęcia praktyczne oraz dyskusje poświęcone stylowi życia przyjaznemu dla klimatu i oszczędzającemu zasoby.

Dzięki temu dofinansowaniu miasto Jena konsekwentnie realizuje swoją strategię zrównoważonego rozwoju oraz plan działania na rzecz klimatu. Oba dokumenty przewidują wsparcie dla inicjatyw opartych na dzieleniu się oraz udostępnianie przestrzeni dla projektów zrównoważonych.

„Dzięki koncepcji kawiarni Foodsharing-Café tworzymy nie tylko miejsce, w którym uratowana żywność jest sensownie wykorzystywana, ale także przestrzeń spotkań, wymiany i zrównoważonego działania” – mówi Dirk Lange, dyrektor ds. rozwoju miejskiego i środowiska w Jenie. „W ten sposób łączymy zrównoważony rozwój z żywą społecznością sąsiedzką i wzmacniamy poczucie wspólnoty w naszym mieście”.

Dlaczego tworzywa sztuczne stanowią problem

Trudno wyobrazić sobie nasze codzienne życie bez tworzyw sztucznych – jednak często są one używane tylko raz. Ponad 40 % wszystkich produktów z tworzyw sztucznych to artykuły jednorazowego użytku. Prowadzi to do powstania ogromnych ilości odpadów na całym świecie. W Jenie w 2020 r. na jednego mieszkańca przypadało około 34 kg opakowań lekkich. Łącznie służby komunalne w Jenie zebrały 3 721 t – wystarczająco dużo, by pokryć cały rynek.

Tworzywa sztuczne nie ulegają rozkładowi. W wyniku rozkładu powstają drobne cząsteczki, tzw. mikroplastik (o wielkości mniejszej niż 5 mm), który przedostaje się do środowiska naturalnego wraz z wiatrem, deszczem i rzekami – aż do próbek śniegu z Arktyki. Gdy tworzywa sztuczne przedostają się do wód, szkodzą zwierzętom i ekosystemom. Wiele zwierząt morskich i ptaków myli tworzywa sztuczne z pożywieniem. Mikroplastik może ponadto wiązać substancje szkodliwe, które poprzez zwierzęta przedostają się do łańcucha pokarmowego.

Długoterminowe skutki dla ludzi nie zostały dotychczas dokładnie zbadane. Jedno jest pewne: im mniej plastiku używamy, tym lepiej dla środowiska, zwierząt i nas samych.

Alternatywy dla produktów jednorazowego użytku

Papier zamiast plastiku?

Niestety nie jest to takie proste. Torby papierowenie mająlepszego bilansu ekologicznego:

• ich produkcja zużywa dużo wody i energii.
• Zazwyczaj wykorzystuje się nowe włókna zamiast makulatury (wskazówka: zwracaj uwagę na znak „Blauer Engel” ).
• Aby zapewnić wytrzymałość, potrzeba więcej materiału i środków chemicznych.

Torba papierowa musi być używana co najmniej trzy razy częściej niż torba plastikowa, aby zrównać się z nią pod względem ekologicznym.

Również„bioplastik”nie jest rozwiązaniem – rozkłada się zbyt wolno i konkuruje z produkcją żywności, ponieważ torby te często powstają ze skrobi kukurydzianej. Kukurydza jest wprawdzie surowcem odnawialnym, jednak istnieje ryzyko, że uprawa surowców odnawialnych będzie konkurować z produkcją żywności i pasz. Do ich produkcji potrzeba zresztą znacznej ilości energii. Ponadto torby z bioplastiku rozkładają się zbyt długo w kompostowni, przez co w praktyce nie są kompostowane anipoddawane recyklingowi. 

Wniosek: najlepiej unikać torebek jednorazowych – niezależnie od materiału, z którego są wykonane – lub używać ich wielokrotnie.

Opakowania wielokrotnego użytku zamiast jednorazowych

Poprzez wprowadzenie kaucji na puszki i butelki jednorazowe w przypadku określonych grup napojów rząd federalny chciał zwiększyć odsetek opakowań wielokrotnego użytku. Cel ten nie został osiągnięty. Wręcz przeciwnie: z roku na rok maleje udział napojów w butelkach wielokrotnego użytku. W 2017 r. odsetek opakowań wielokrotnego użytku wyniósł 42%, osiągając nowy najniższy poziom. Tymczasem opakowania wielokrotnego użytku stanowią przyjazną dla środowiska alternatywę, nie tylko w przypadku jednorazowych butelek na napoje. Również w przypadku owoców i warzyw sprzedawanych na wagę coraz częściej oferowane są siatki wielokrotnego użytku.

Według Stowarzyszenia Badań Rynku Opakowań (GVM) produkty jednorazowego użytku, takie jak opakowania na wynos i naczynia jednorazowe,są przyczyną dużej i rosnącej ilości odpadów. Opakowania i naczynia z papieru lub tektury nie stanowią tu również przyjaznej dla środowiska alternatywy. Również w tym przypadku lepiej: unikać zamiast zastępować.

Wniosek: jeśli konieczna jest zamiana, w przypadku kawy na wynos należy zabrać ze sobą własny kubek lub korzystać z naczyń wielokrotnego użytku.

Verpackungsmüll auf Mülltonne

© KSJ

Co możemy zrobić w Jenie

1. Zakupy bez opakowań

Niezależnie od tego, czy chodzi o duże sieci supermarketów, czy mały sklepik za rogiem, wiele sklepów oferuje obecnie produkty całkowicie pozbawione plastikowych opakowań. Dzięki temu można zaoszczędzić ogromne ilości materiałów opakowaniowych przeznaczonych na produkty codziennego użytku. Również w Jenie istnieje wiele możliwości robienia zakupów bez opakowań. 

Po prostu zostawiaj opakowania zbiorcze po owocach, warzywach i innych produktach w sklepie. Sprzedawcy muszą udostępniać w tym celu odpowiednie pojemniki do zbiórki. Dzięki temu nie stajesz się przewoźnikiem odpadów, a zarówno sprzedawcy, jak i producenci muszą zmierzyć się z tym problemem. 

Lebensmittel in Gläsern verpackt

© Pexels

2. Zrównoważone zakupy dzięki trwałym torbom tekstylnym

Nie zapomnij zabrać ze sobą na zakupy torby materiałowej – torby wielokrotnego użytku to prosty sposób na ochronę środowiska. Każde ich użycie oszczędza zasoby i zmniejsza ilość odpadów.

Szczególnie przyjazne dla środowiska są torby, które służą przez długi czas: torba materiałowa staje się bardziej przyjazna dla klimatu niż torba plastikowa dopiero po około 131 użyciach – warto więc regularnie ją zabierać ze sobą!

Kto ma w domu nieużywane torby materiałowe, może je również przekazać, przyczyniając się w ten sposób do ich dalszego ponownego wykorzystania. 

3. Punkty napełniania

Noszenie ze sobą butelki wielokrotnego użytku nie tylko pozwala ograniczyć ilość plastiku, ale także oszczędzić pieniądze. Koncepcja Refill Deutschland jest prosta: wszystkie sklepy z naklejką Refill bezpłatnie napełniają wodą z kranu butelki przyniesione przez klientów.

Pod hasłem „Miej przy sobie butelkę na wodę! Chroń nasze środowisko! Pij wystarczająco dużo wody! Żyj zdrowo! Oszczędzaj pieniądze!” ma to na celu uniknięcie odpadów z tworzyw sztucznych i ochronę naszego środowiska. W Jenie uczestniczy już wiele sklepów. Mapę wszystkich stacji Refill w Jenie znajdziesz w sekcji „Linki”.

Refill-Aufkleber

© Refill Deutschland

4. Opakowania wielokrotnego użytku

Niezależnie od tego, czy chodzi o kawę na wynos, przekąskę w porze lunchu, czy zakupy: opakowania wielokrotnego użytku są zawsze lepszym wyborem. W Jenie w wielu kawiarniach i piekarniach można korzystać z własnych kubków lub systemów wielokrotnego użytku, takich jak „RECUP”, „Vytal”, „FairCup” itp. – dzięki temu do koszy na śmieci trafia mniej odpadów. Również w supermarkecie dzięki butelkom wielokrotnego użytku i słoikom z kaucją można znacznie ograniczyć ilość opakowań. Kto konsekwentnie stawia na alternatywy wielokrotnego użytku, chroni klimat i wzmacnia regionalne obiegi. Najlepszym rozwiązaniem są oczywiście własne kubki i pojemniki wielokrotnego użytku.

5. Gotowanie ze świeżych produktów: unikanie gotowych produktów w opakowaniach plastikowych

Samodzielne gotowanie jest nie tylko zdrowsze, ale zazwyczaj także bardziej zrównoważone. Świeże składniki można kupić na cotygodniowych targach w Jenie, w sklepach przy gospodarstwach rolnych lub w sklepach z produktami bez opakowań, całkowicie bez jednorazowego plastiku. Rezygnując z gotowych produktów, ograniczamy ilość odpadów opakowaniowych, zmniejszamy nakłady transportowe i wspieramy regionalnych producentów. Ponadto wspólne gotowanie sprawia radość i uświadamia nam, co jemy na co dzień.

6. Dłuższe noszenie ubrań: świadome zakupy, korzystanie z ubrań z drugiej ręki

Moda nie musi być ciągle nowa – nosząc ubrania dłużej, oszczędzamy zasoby i ograniczamy ilość odpadów. W Jenie znajduje się wiele sklepów z odzieżą używaną, imprez wymiany ubrań oraz platform internetowych, na których dobrze zachowane ubrania zyskują drugie życie. Kupując nowe ubrania, zwracaj uwagę na trwałe materiały i sprawiedliwe warunki produkcji. Drobne naprawy lub projekty upcyklingowe przedłużają żywotność ulubionych ubrań i sprawiają, że stają się one prawdziwymi unikatami.

7. Kosmetyki bez mikroplastiku 

Unikajcie kosmetyków zawierających drobne cząsteczki plastiku (tzw. mikroplastik) lub płynne tworzywa sztuczne. Stosuje się je np. w peelingach, żelach pod prysznic lub kremach do skóry. Aby rozpoznać i unikać kosmetyków zawierających cząsteczki plastiku, pobierznasząbezpłatną aplikację ToxFox, która wykrywa substancje szkodliwe i mikroplastik w produktach poprzez proste zeskanowanie kodu kreskowego.

8. Zbieranie śmieci

Weź udział w corocznejakcji SaalePUTZ lub zorganizuj własne akcje zbierania śmieci. Służby komunalne w Jenie (tel.: 0049 3641 4989‑250;E-Mail:vertrieb@jena.de) chętnie pomogą Ci, udostępniając:

• wypożyczeniem szczypiec do śmieci, worków na śmieci i rękawiczek
• kontenerami i odbiorem odpadów
• ofertami edukacji ekologicznej
• promocją akcji zbierania śmieci

Plastiktüte liegt in der Natur

© Anastasia Gepp auf Pixabay

Zaangażowanie i edukacja

W ramach konkursu o nagrodę środowiskową dla dzieci i młodzieży 2021, odbywającego się pod hasłem „Mniej znaczy więcej – tak unikamy odpadów”, w centrum uwagi znalazło się jedenaście kreatywnych projektów. Przedszkola, szkoły i stowarzyszenia z Jeny pokazały, jak już od najmłodszych lat można praktykować oszczędzanie zasobów i ochronę środowiska. Relacje prasowe na ten temat można znaleźć w sekcji „Linki”.

Razem sprawimy, że Jena będzie wolna od plastiku – krok po kroku ku czystemu, zrównoważonemu miastu.